ਮਨੁਨਾ ਮੁਨਿਨਾ ਚੈਵ ਹ੍ਯਹਿਨਾ ਮਾਨਵਾਦਿਨਾ
ਮਨੂ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੱਪ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਤਾਂ ਦਦੌ ਪੁਰਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਕृਤ੍ਵੋਦ੍ਵਾਹਂ ਮਹਾਯੋਗੀ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਤਪਸਾ ਚਿਰਮ੍
ਵਿਆਹ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਪ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਜਗਾਮ ਸ ਮੁਨਿਃ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਰੇਸ਼ਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਨੀਂਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਤਤ੍ਰ ਮਨਸਾ ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ
ਉਥੇ, ਪਤੀਵਰਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਨਿਤ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍
ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਨੋਪਤਿष੍ਠਤਿ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਨੋਪਾਸ੍ਤੇ ਯਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮ੍ 2.46.
ਜੋ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਵੇਦੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਬੋਧਯਾਮਾਸ ਤਂ ਮੁਨਿਮ੍
ਇਹ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ।
ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਰੁਵਾਚ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵ੍ਰਤਾਦਿਕਂ ਤਸ੍ਯਾ ਯਾ ਭਰ੍ਤ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਪਕਾਰਿਣੀ
ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਵਰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂੜੀਆਂ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।
ਤਪਸ਼੍ਚਾਨਸ਼ਨਂ ਚੈਵ ਵ੍ਰਤਂ ਦਾਨਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍
ਉਹ ਜੋ ਭਗਤੀ, ਉਪਵਾਸ, ਵਰਤ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ—
ਯਯਾ ਪਤਿਃ ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਃ ਪੂਜਿਤਸ੍ਤਯਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰ ਲਈ।
ਸਰ੍ਵਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਨਿषੇਵਣਮ੍
ਸਾਰੇ ਦਾਨ, ਸਾਰੇ ਯੱਗ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ—
ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦੇਵਪ੍ਰਪੂਜਨਮ੍
ਸਾਰੇ ਧਰਮ, ਸੱਚਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ—
ਸੁਪੁਣ੍ਯੇ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਪਤਿਸੇਵਾ ਕਰੋਤਿ ਯਾ
ਜੋ ਪਤਨੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ—
ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਕੁਰੁਤੇ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਵਦਤਿ ਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਜੋ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ—
ਕੁਮ੍ਭੀਪਾਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਸਾ ਚ ਯਾਵਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਿਵਾਕਰੌ
ਉਹ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਬਭੂਵ ਸ੍ਫੁਰਿਤਾਧਰਃ 2.46.
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਮੁਨੀ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਨਸੋਵਾਚ ਕੁਰੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਮਹਾਭਾਗ ਦੁष੍ਟਾਯਾ ਮਮ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਮਨਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰ, ਹੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕੀ।
ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਾਹਾਰਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਯਸ਼੍ਚ ਭਙ੍ਗਂ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਸ੍ਵਾਮਿਨਸ਼੍ਚਰਣਾਮ੍ਬੁਜੇ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕੁਪਿਤਂ ਚ ਮੁਨਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸ਼ਪ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ,
ਤਤ੍ਰਾਗਤ੍ਯ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਵੋਚਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਸਕਰ ਆਪ ਆਇਆ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ੍ਯ ਉਵਾਚ ਤ੍ਵਾਂ ਬੋਧਯਾਮਾਸ ਵਿਪ੍ਰ ਨਾਹਮਸ੍ਤਂ ਗਤਸ੍ਤਦਾ
ਸ੍ਰੀ ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਡੁੱਬਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ।
ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮਾਂ ਸ਼ਪ੍ਤੁਂ ਨੋਚਿਤਂ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਤੇषਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਭਸ੍ਮ ਭਵੇਜ੍ਜਗਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਅੱਗੋ-ਅੱਗ ਗੁੱਸਾ ਅੱਧੀ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਂਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਬਭੂਵ ਹ 2.46.
ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਯਾਜ ਮਨਸਾਂ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਪਾਲਨਾਯ ਚ
ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਸਮ ਨਿਭਾਈ।
ਸਾ ਸਸ੍ਮਾਰ ਗੁਰੁਂ ਸ਼ਮ੍ਭੁਮਿष੍ਟਦੇਵਂ ਹਰਿਂ ਵਿਧਿਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਸ਼ਿਵ, ਪਸੰਦੀਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਤਤ੍ਰਾਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ਗੋਪੀਸ਼ਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰੇਵ ਚ
ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।