ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸृष੍ਟਿਕ੍ਰਮਂ ਮੁਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਕ੍ਰਤੋਰਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਨਸੂਯਤ
ਸੌਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਤ੍ਰਯਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਬਭੂਵੁਰ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ।
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਸੁਤਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਰਾਸ਼ਰਃ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਸੀ।
ਵ੍ਯਾਸਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਿਵਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਵਰਃ
ਵਿਆਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਕਾ ਸੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਸ਼ੌਨਕ ਉਵਾਚ ਨ ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਚਨਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਧਨੇਸ਼ੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਨੇਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਧੁਨਾ ਕਥਿਤਂ ਜਨ੍ਮ ਧਨੇਸ਼ਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਾਦਿਦਮ੍
ਹੁਣ ਧਨੇਸ਼, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪੇਨ ਸ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰਵਸ੍ਸੁਤਃ
ਸੌਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।
ਗੁਰਵੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਾਤੁਮੁਤਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਨੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਤਥਯ ਨੇ ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ।
ਧਨੇਸ਼ੋ ਵਿਰਸੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮੈ ਤਦ੍ਦਾਤੁਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਧਨੇਸ਼, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਬੇਰਸ਼੍ਚ ਧਨਾਧਿਪਃ 1.10.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬੇਰ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ।
ਪੁਲਹਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਃ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਰੁਚੇਃ ਸੁਤਃ
ਪੁਲਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਤਸਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਰੁਚਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਸੀ।
ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਜ੍ਜਾਤੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ
ਕਾਸ਼ਯਪ ਕਾਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਤੋਂ।
ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਰੁਚੇਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੁਨਿਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਂ ਵਰਃ
ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ, ਰੁਚਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ।
ਬਭੂਵੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦਨ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਜਾਤਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਜਨਮੇ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਮਨੂਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਚੰਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਿਆ ਤੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵਧੀਆ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰੁਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚ ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਾਦਤਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤਯਃ
ਉਰ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ਿਆ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵੰਸ਼।
ਗੋਪਨਾਪਿਤਭਿਲ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮੋਦਕਕੂਬਰੌ
ਗੋਪ, ਨਾਈ, ਭਿੱਲ, ਤੇ ਮੋਦਕ ਅਤੇ ਕੂਬਰਾ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦ੍ਯਾ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਚ੍ਛੂਦ੍ਰਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੂਲ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਯਾਂ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾਧਾਨਂ ਚਕਾਰ ਸਃ
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ।
ਮਾਲਾਕਾਰਃ ਸ਼ਙ੍ਖਕਾਰਃ ਕਰ੍ਮਕਾਰਃ ਕੁਵਿਨ੍ਦਕਃ 1.10.
ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਖ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਕੁੰਡੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ—
ਸੂਤ੍ਰਕਾਰਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਾਰਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਾਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਧਾਗਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਾਰੀਗਰ ਵੀ—
ਸ਼ੌਨਕ ਉਵਾਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਯਾਮਧਮਾਯਾਂ ਚ ਕਥਂ ਤੇ ਪਤਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ?
ਕਥਂ ਤੇषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪੋ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਨਾਲ?
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਤਾਮਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਂ ਪੁष੍ਕਰੇ ਪਥਿ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ।
ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਦ੍ਵਿਲੋਕਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਸਾਦੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਮਾਨਮਃ
ਜਦ ਉਹ ਆਈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਿਆ।
ਰਤ੍ਨਾਲਙ੍ਕਾਰਭੂषਾਢ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਕੋਮਲਾਮ੍
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਨਰਮ ਤੇ ਨਾਜੁਕ ਸਨ।
ਬृਹਨ੍ਨਿਤਮ੍ਬ ਭਾਰਾਰ੍ਤਾਂ ਮੁਨਿਮਾਨਸਮੋਹਿਨੀਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੋਣੀਂ ਕਠਿਨਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਯੁਨਾऽਪਹृਤਾਂਸ਼ੁਕਾਮ੍
ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਮਰ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਗਈ ਸੀ—
ਸੁਸ੍ਮਿਤਂ ਚਾਰੁ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ਰਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਨਿਨ੍ਦਕਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਮੁਸਕਾਨ ਭਰਿਆ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇਵੇ।