ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਾਰਮ੍ਭਕਾਲੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇ ਘਟੇऽਥਵਾ
ਹਰ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ' ਜਾਂ ਘੜੇ ਵਿਚ,
ਸ੍ਵਾਹਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਙ੍ਗਭੂਤਾਂ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ 'ਸਵਾਹਾ' ਨੂੰ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚ ਮੂਲੇਨ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ,
ੴ ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਵਹ੍ਨਿਜਾਯਾਯੈ ਦੇਵ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯਨੇਨ ਚ 2.40.
'ਓਮ ਹਰੀਂ ਸਰੀਂ ਅਗਨਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ,
ਵਹ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਫਲਦਾਤ੍ਰੀ ਚ ਧਾਤ੍ਰੀ ਚ ਜਗਤਾਂ ਸਤੀ
ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਵਰੂਪਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਦਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨृਣਾਮ੍
ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਆਪ ਹੀ ਸਿੱਧ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਸਾਰਰੂਪਾ ਚ ਘੋਰਸਂਸਾਰਤਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ੈਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਯਃ ਪਠੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਸਂਯੁਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਨਾਙ੍ਗਹੀਨੋ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਚੰਗੇ ਹੋਣਗੇ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਪਿਤॄਣਾਂ ਵੈ ਤृਪ੍ਤਿਕਰਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਾਂ ਫਲਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਫਲ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟੇਰਾਦੌ ਪਿਤृਗਣਾਨ੍ਸਸਰ੍ਜ ਜਗਤਾਂ ਵਿਧਿਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਏ।
ਸਪ੍ਤ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤृਗਣਾਨ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰੂਪਾਨ੍ਮਨੋਹਰਾਨ੍
ਉਹ ਨੇ ਸੱਤ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਰ੍ਪਣਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਦੇਵਪੂਜਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਰਪਣ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਧਿਆ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਤਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਹਰਿਸੇਵਾਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਹਰੇਰਨਿਵੇਦ੍ਯਭੁਕ੍
ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਪਿਤृਹੇਤਵੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਜਗ੍ਮੁਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਾ ਵਿषਣ੍ਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਭਾਮ੍
ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਮਾਨਸੀਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸਸृਜੇ ਤਾਂ ਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਤੀਂ ਗੁਣਵਤੀਮਪਿ ਰੂਪਵਤੀਂ ਸਤੀਮ੍ 2.41.
ਉਹ ਗਿਆਨਵਤੀ, ਗੁਣਵਤੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸਤਵੰਤੀ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਰਂਸ਼ਾਂ ਸਸ੍ਮਿਤਾਂ ਵਰਦਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੀ।
ਸ਼ਤਪਦ੍ਮਪਦਨ੍ਯਸ੍ਤਪਾਦਪਦ੍ਮਂ ਚ ਬਿਭ੍ਰਤੀਮ੍
ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਸੌ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪਿਤृਭ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਦਦੌ ਕਨ੍ਯਾਂ ਤੁष੍ਟੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁष੍ਟਿਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਦੀ ਮੂਰਤ ਸੀ।
ਸ੍ਵਧਾਨ੍ਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ੍ਯ ਪਿਤृਭ੍ਯੋ ਦੇਹਿ ਚੇਤਿ ਚ
ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ।'
ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਦੇਵਦਾਨੇ ਪਿਤृਦਾਨੇ ਸ੍ਵਧਾ ਵਰਾ
'ਸਵਾਹਾ' ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ 'ਸਵਧਾ' ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮੁਨਯੋ ਮਾਨਵਾਸ੍ਤਥਾ
ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ,
ਦੇਵਾਦਯਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਮਨੋਰਥਾਃ
ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਧੋਪਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਧਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਵਦ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜਾਨਾਸਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵੈ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ਵृਦ੍ਧਯੇ ।। 2.41.
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਧੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
ਸ਼ਰਤ੍ਕृष੍ਣਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਘਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਾਸਰੇ
ਸਰਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰ੍ਹੀਂ ਮਾਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,