ਬਭੂਵ ਗਰ੍ਭਂ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹੁਤਾਸ਼ਸ੍ਯੈਵ ਤੇਜਸਾ
ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
ਤਤਃ ਸੁषਾਵ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਰਮਣੀਯਾਨ੍ਮਨੋਹਰਾਨ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ऋषਯੋ ਮੁਨਯਸ਼੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਦਯਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ,
ਸ੍ਵਾਹਾਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਯੋ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਕਮ੍ 2.40.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ 'ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਵਿषਹੀਨੋ ਯਥਾ ਸਰ੍ਪੋ ਵੇਦਹੀਨੋ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੱਪ ਜਾਂ ਵੇਦ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ,
ਫਲਸ਼ਾਖਾਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਹਿ ਨਿਨ੍ਦਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਫਲ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰੁੱਖ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਪਰਿਤੁष੍ਟਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪੁਰਾਹੁਤਿਮ੍
ਸਾਰੇ ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹੋਮ ਦੀ ਭੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਹੋਪਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਸਵਾਹਾ' ਦੇ ਉੱਤਮ ਵਰਣਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਤੁष੍ਟਾਵ ਯੇਨ ਤਾਂ ਵਦ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਨਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਵਦਾਮਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਾਵਧਾਨਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਾਰਮ੍ਭਕਾਲੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇ ਘਟੇऽਥਵਾ
ਹਰ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ' ਜਾਂ ਘੜੇ ਵਿਚ,
ਸ੍ਵਾਹਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਙ੍ਗਭੂਤਾਂ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ 'ਸਵਾਹਾ' ਨੂੰ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚ ਮੂਲੇਨ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ,
ੴ ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਵਹ੍ਨਿਜਾਯਾਯੈ ਦੇਵ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯਨੇਨ ਚ 2.40.
'ਓਮ ਹਰੀਂ ਸਰੀਂ ਅਗਨਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ,
ਵਹ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਫਲਦਾਤ੍ਰੀ ਚ ਧਾਤ੍ਰੀ ਚ ਜਗਤਾਂ ਸਤੀ
ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਵਰੂਪਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਦਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨृਣਾਮ੍
ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਆਪ ਹੀ ਸਿੱਧ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਸਾਰਰੂਪਾ ਚ ਘੋਰਸਂਸਾਰਤਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ੈਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਯਃ ਪਠੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਸਂਯੁਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਨਾਙ੍ਗਹੀਨੋ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਚੰਗੇ ਹੋਣਗੇ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਪਿਤॄਣਾਂ ਵੈ ਤृਪ੍ਤਿਕਰਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਾਂ ਫਲਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਫਲ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟੇਰਾਦੌ ਪਿਤृਗਣਾਨ੍ਸਸਰ੍ਜ ਜਗਤਾਂ ਵਿਧਿਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਏ।
ਸਪ੍ਤ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤृਗਣਾਨ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰੂਪਾਨ੍ਮਨੋਹਰਾਨ੍
ਉਹ ਨੇ ਸੱਤ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਰ੍ਪਣਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਦੇਵਪੂਜਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਰਪਣ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਧਿਆ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਤਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਹਰਿਸੇਵਾਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਹਰੇਰਨਿਵੇਦ੍ਯਭੁਕ੍
ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਪਿਤृਹੇਤਵੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਜਗ੍ਮੁਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਾ ਵਿषਣ੍ਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਭਾਮ੍
ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਮਾਨਸੀਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸਸृਜੇ ਤਾਂ ਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਤੀਂ ਗੁਣਵਤੀਮਪਿ ਰੂਪਵਤੀਂ ਸਤੀਮ੍ 2.41.
ਉਹ ਗਿਆਨਵਤੀ, ਗੁਣਵਤੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸਤਵੰਤੀ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਰਂਸ਼ਾਂ ਸਸ੍ਮਿਤਾਂ ਵਰਦਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੀ।