ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਕਥਯਾਮਾਸ ਸੁਰਾਚਾਰ੍ਯੋ ਵਿਧਿਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਮਹਾਂ ਰਚਨਹਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਰਾਣਾਮਧਿਪਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈਂ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ।
ਮਾਤਾਮਹਸ੍ਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍
ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਦਾਦਾ ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਯਸ੍ਯ ਪਿਤਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਜਨਃ ਪੈਤृਕਦੋषੇਣ ਦੋषਾਨ੍ਮਾਤਾਮਹਸ੍ਯ ਚ
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਦੇਹੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ, ਸਭ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਮਨੋऽਹਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੋ ਹਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ
ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ — ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਨਿਦ੍ਰਾਦਯਃ ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਕਲਾਃ 2.38.
ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਨੀਸ਼ੇ ਗਤੇ ਦੇਹਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਸਂਭ੍ਰਮਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਦੇਹ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਹਂ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇषਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਧਰ੍ਮੋ ਮਹਾਨ੍ਵਿਰਾਟ੍
ਮੈਂ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਧਰਮ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ—
ਸ਼ਿਵੇਨ ਪੂਜਿਤਂ ਪਾਦਪਦ੍ਮਂ ਪੁष੍ਪੇਣ ਯੇਨ ਚ
ਜਿਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ—
ਤਤ੍ਪੁष੍ਪਂ ਮਸ੍ਤਕੇ ਯਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਪਾਦਾਬ੍ਜਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਦੈਵੇਨ ਵਞ੍ਚਿਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਦੈਵਂ ਚ ਬਲਵਤ੍ਤਰਮ੍
ਤੂੰ ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਂ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯੋ ਹਿ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥਂ ਸਰ੍ਵਵਨ੍ਦਿਤਮ੍
ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—
ਸ਼ਤਯਜ੍ਞੇਨ ਯਾ ਲਬ੍ਧਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੇਨ ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਰਾ
ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਦীক্ষਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ—
ਅਧੁਨਾ ਗਚ੍ਛ ਵੈਕੁਣ੍ਠਂ ਮਯਾ ਚ ਗੁਰੁਣਾ ਸਹ
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਜਾ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸੁਰਗਣੈਃ ਸਹ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ—
ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ 2.38.
ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਗ੍ਰੀष੍ਮਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ਼ਤਕੋਟਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
ਉਹ ਗਰਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਸ ਅਰਬਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ।
ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੈਃ ਪਾਰ੍षਦੈਸ਼੍ਚ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਸ੍ਤੁਤਂ ਨਤਮ੍
ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਂ ਪ੍ਰਣੇਮੁਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੋਗਮਾਃ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਨਿਵੇੜ ਗਏ।
ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਕਥਯਾਮਾਸ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸ ਚਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁਰਗਣਂ ਵਿਪਦ੍ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਭਯਾਕੁਲਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਸ਼ੋਭਾਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਹਤਸ਼੍ਰੀਕਂ ਪਰਿਵਾਰੈਰਨਾਵृਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਕੋਈ ਰੌਣਕ ਸੀ, ਨਾ ਕਿਸਮਤ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਨੰਗੇ ਜਿਹੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਮਚਲਾਂ ਪਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਿਨੀਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਟੱਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚ ਮਦ੍ਵਚਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛ੍ਰੂਯਤਾਂ ਸਮਯੋਚਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਹੈ।
ਜਨਾਸ਼੍ਚਾਸਂਖ੍ਯਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾ ਮਦਧੀਨਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।
ਯੋ ਯੋ ਰੁष੍ਟੋ ਹਿ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤੇ ਮਤ੍ਪਰੇ ਹਿ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ਃ 2.38.
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵੈष੍ਣਵੋ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਃ
ਦੁਰਵਾਸਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਙ੍ਖਧ੍ਵਨਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੁਲਸੀ ਚ ਸ਼ਿਲਾਰ੍ਚਨਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਪੱਥਰ ਦੀ ਪੂਜਾ—