ਵਤ੍ਸਰੈਰ੍ਨਰਮਾਨੈਸ਼੍ਚ ਯੁਗਾਨਾਂ ਚ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਸਾਲਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗੇ ਨਰਾਣਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰਾਯੁਰ੍ਮਨੋਰਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨੂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਪਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕੋ ਲਯਃ
ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਲੀਨਤਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਲੈ ਜਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਿਮੇषਃ ਸृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਪੁਨਰੁਨ੍ਮੀਲਨੇ ਤਥਾ
ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਝਪਕਣਾ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਅੱਖ ਖੁਲਣੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਰੇਣੂਨਾਮਿਤ੍ਯੂਚੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਚੰਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਸृष੍ਟਿਸੂਤ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਂ ਹਿ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਵृਣੁ ਵਰਂ ਸੁਰ
ਰਚਨਾ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ, ਦੇਵਤਾ।
ਆਤ੍ਮਨਃ ਪੂਰ੍ਵਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਂ ਵਰਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਰ ਵੈ 2.36.
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮੰਗ ਲਿਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਚਕਾਰ ਗृਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਕੀ ਕਰਦਾ ਸੀ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੈਰਾਗੀਤਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਗਿਆ।
ਮੁਨਿਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਗृਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਮਰਾਵਤੀਮ੍
ਮੁਨੀ ਦੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵੇਖੀ।
ਵਿषਣ੍ਣਬਾਨ੍ਧਵਾਂ ਚੈਵ ਬਨ੍ਧੁਹੀਨਾਂ ਚ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਵੇਖਿਆ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਗ੍ਰਸ੍ਤਾਂ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਮਗਮਦ੍ਵਾਕ੍ਪਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਉਸਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਕਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਧ੍ਯਾਯਮਾਨਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗਙ੍ਗਾਤੋਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਰਮ੍
ਉਸਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ।
ਸਾਸ਼੍ਰੁਨੇਤ੍ਰਂ ਪੁਲਕਿਤਂ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਰੋਮਾਂਚਤ ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਚ ਵਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗਾਣਾਮਤਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਚ ਮਾਨਿਨਾਮ੍
ਉਹ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਮਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗੁਰੁਂ ਜਪਨ੍ਤਂ ਚ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਥੌ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚਰਣਾਮ੍ਭੋਜੇ ਰੁਰੋਦੋਚ੍ਚੈਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਰ੍ਹੁਃ 2.37.
ਉਸ ਨੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ।
ਪੁਨਰ੍ਵਰੋ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਵਰਃ
ਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ,
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਨ ਕਾਤਰੋ ਹਿ ਨੀਤਿਜ੍ਞੋ ਵਿਪਤ੍ਤੌ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਦਾਚਨ
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਨੀਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ।'
ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਵਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਨਸ਼੍ਵਰਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਰੂਪਿਣੀ
ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੇਵ ਸ਼ਸ਼੍ਵਜ੍ਜਨ੍ਮਨਿ ਜਨ੍ਮਨਿ
ਇਹ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਜਨਮ ਜਨਮ ਵਿਚ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਹਿ ਸ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਭਾਰਤੇ
ਹਰ ਥਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਨਾਭੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਕਲ੍ਪਕੋਟਿਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਅਣਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਕੋਟੀਆਂ ਕਲਪ ਲੰਘ ਜਾਣ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਂ ਵੇਦੇ ਚ ਕृष੍ਣੇਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਵੈਦ ਵਿੱਚ ਭੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮ ਭੋਗਾਵਸ਼ੇषੇ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕृਤਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਜਨਮ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਮੁਕਣ ਉੱਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪਂ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ਿषਮ੍ 2.37.
ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਚੰਗੀ ਦਾਤ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕੋਟਿਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਜੀਵਿਨਾਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ
ਕੋਟੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠਿਆ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਭੇਦੇ ਦੇਸ਼ਭੇਦੇ ਪਾਤ੍ਰਭੇਦੇ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਸ੍ਤੁਦਾਨੇ ਚ ਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਸਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਮੇ ਦਿਨੇ
ਜਦੋਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।