ਪੌਗਣ੍ਡੇ ਯਾਤਨਾਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਤੇ ਯੌਵਨਂ ਪੁਨਃ
ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਹਾਰਮੈਥੁਨਾਰ੍ਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਮੋਹਾਦਿਵੇष੍ਟਿਤਃ
ਉਹ ਭੁੱਖ, ਕਾਮ ਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਯਾਵਤ੍ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਤਾਵਦੇਵ ਹਿ ਪੂਜਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸਮਰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾऽਤੀਵ ਜਰਾਯੁਕ੍ਤੋ ਜਡੋऽਤਿਬਧਿਰੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਦ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਕ ਬੁੱਢਾ, ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਬਹਿਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਦਨ੍ਤਰੇऽਨੁਤਾਪਂ ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਸਨ੍ਤਤਂ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵੀਂ ਯੋਨਿਂ ਲਭਾਮਿ ਭਾਰਤੇ ਯਦਿ
ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਕਾਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।'
ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿ ਮਨਸਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਂ ਤਂ ਜਡਂ ਸੁਰ 2.36.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਉਹ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਯਮਦੂਤਂ ਚ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤਂ ਚ ਦਣ੍ਡਿਨਮ੍
ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫਾਹੀ ਤੇ ਲਾਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰ੍ਯ੍ਯਮੁਪਾਯੈਸ਼੍ਚ ਬਲਿष੍ਠਂ ਚ ਭਯਙ੍ਕਰਮ੍
ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਮਹਾਭੀਤੋ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਸਮੁਤ੍ਸृਜੇਤ੍
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ, ਵੱਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੁਆਣ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਅਂਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਂ ਪੁਰੁषਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਜਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਜੀਵੋ ਗਤ੍ਵਾ ਯਮਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਜਿੰਦ ਜਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ 'ਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਜਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵਿਚਾਰਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍
ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੁਕਾਧਾਨਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਮ੍
ਉਹ ਅੱਗ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਪਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਨਾਮ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਾਟਿਕਮਾਲਯਾ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਫੈਦ ਸੁਤਲੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਗਦ੍ਗਦਂ ਸਾਸ਼੍ਰੁਨੇਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਸੁਖਦृਸ਼੍ਯਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ 2.36.
ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਂ ਪਾਪਿਨਾਂ ਚ ਭਯਙ੍ਕਰਮ੍
ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਵਿਚਾਰੇਣ ਯੇषਾਂ ਯਦੁਚਿਤਂ ਫਲਮ੍
ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤੇषਾਂ ਗਤਾਯਾਤੇ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯ ਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲਵੋ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦੇਹਿ ਮੇ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।'
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ
ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਹੱਸ ਪਏ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਯੁष੍ਮਦ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਚ ਨ ਲਯੇ ਪ੍ਰਾਕृਤੇऽਪਿ ਚ
ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਇ en ਜਗਤ ਦੇ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।'
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਃ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਤਿਰੋਭਾਵੋ ਲਯੇऽਪਿ ਚ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਤੇ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਲੁਕ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਭ੍ਰਮਤਿ ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਿषਯਿਣੋ ਧੁਵਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਲਮੇਕਂ ਭਵੇਦੇਵ ਯਥਾ ਵਿਪਲषष੍ਟਿਭਿਃ 2.36.
ਇੱਕ ਪਲ ਸੱਠ ਵਿਪਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦੇਵ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਤੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਸ ਏਵ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਪੱਖਿਆਂ, ਚੰਨਣੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਪੱਖ, ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ऋਤੁਤ੍ਰਯੇਣਾਯਨਂ ਚ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਤ੍ਸਰਃ
ਤਿੰਨ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਯਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਅਯਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।