ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਖਣ੍ਡੇ ਨਾਰਦਨਾਰਾਯਣਸਂਵਾਦੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਵਰੂਪਪੂਜਾਦਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਨਾਤਨੀ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ, ਸਦੀਵੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ,
ਕਥਂ ਬਭੂਵ ਸਾ ਦੇਵੀ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਿਨ੍ਧੁਕਨ੍ਯਕਾ
ਉਹ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ?
ਪੁਰਾ ਕੇਨ ਸ੍ਤੁਤਾऽऽਦੌ ਸਾ ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ? ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਬਭੂਵ ਦੇਵਸਂਘਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਸ਼੍ਚ ਨਾਰਦ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਾਰਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਬਣਿਆ,
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰੁष੍ਟਾ ਪਰਮਦੁਃਖਿਤਾ
ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਸੁਆਰਗ ਆਦਿਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ।
ਤਦਾ ਸ਼ੋਕਾਦ੍ਯਯੁਰ੍ਦੇਵਾ ਦੁਃਖਿਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਭਾਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ।
ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਸ਼ਰਣਾ ਪਨ੍ਨਾ ਦੇਵਾ ਨਾਰਾਯਣੇ ਪਰੇ
ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਓਟ ਲੈਣ ਲਈ ਆਏ।
ਤਦਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਕਲਯਾ ਪੁਰਾ ਨਾਰਾਯਣਾਜ੍ਞਯਾ
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ—
ਤਦਾ ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਂ ਦੇਵਾ ਦੈਤ੍ਯਗਣੈਃ ਸਹ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲਗੇ।
ਸੁਰਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨਮਾਲਾਂ ਚ ਵਿष੍ਣਵੇ 2.36.
ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕੇਨ ਦੋषੇਣ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਪੁਰਾ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਕਿਹੜੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ—
ਕੋ ਵਾ ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਸਂਵਾਦੋ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਤਦ੍ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ
ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪ੍ਰਭੂ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਕ੍ਰੀਡਾਂ ਚਕਾਰ ਰਹਸਿ ਰਮ੍ਭਯਾ ਸਹ ਕਾਮੁਕਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਗੁਪਤ ਥਾਂ 'ਚ ਰੰਭਾ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗਾ, ਉਸਨੂੰ ਚਾਹ ਕੇ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੀਡਾਂ ਤਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕਾਮੁਕ੍ਯਾ ਹृਤਚੇਤਨਃ
ਉਸ ਕਾਮੀ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰਂ ਯਾਨ੍ਤਂ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਦृषਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍
ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਗ੍ਰੀष੍ਮਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸਹਸ੍ਰਪ੍ਰਭਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਦੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਂ ਚ ਚੀਰਂ ਦਣ੍ਡਂ ਕਮਣ੍ਡਲੁਮ੍
ਉਹ ਸਫੈਦ ਜਨੇਊ, ਛਾਲ ਦੀ ਪਹਿਨ, ਦੰਡ ਤੇ ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ।
ਸਮਨ੍ਵਿਤਂ ਸ਼ਿष੍ਯਵਰ੍ਗੈਰ੍ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗੈਃ 2.36.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਸੰਗਤ ਸੀ।
ਸ਼ਿष੍ਯਵਰ੍ਗਂ ਸ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਤੁष੍ਟਾਵ ਚ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਤਿਕਾਰਿਆ।
ਵਿष੍ਣੁਦਤ੍ਤਂ ਪਾਰਿਜਾਤਪੁष੍ਪਂ ਚ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦਾ ਫੁੱਲ, ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਣ।
ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਪੁष੍ਪਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਚ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੋ ਰਾਜਸਮ੍ਪਦਾ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਸ੍ਤੀ ਤਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਰੂਪੇਣ ਚ ਗੁਣੇਨ ਚ
ਹਾਥੀ, ਉਸ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ—
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਗਚ੍ਛਦ੍ਘੋਰਕਾਨਨਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਪੁष੍ਪਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਫੁੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ ਮਦ੍ਦਤ੍ਤਪੁष੍ਪਂ ਗਰ੍ਵੇਣ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਾਨ੍ਹਸ੍ਤਿਮਸ੍ਤਕੇ
ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਿਵੇਦਿਤਂ ਪੁष੍ਪਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਵਾ ਫਲਂ ਜਲਮ੍
ਜੋ ਫੁੱਲ, ਭੋਗ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਭ੍ਰष੍ਟਸ਼੍ਰੀਰ੍ਭ੍ਰष੍ਟਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰष੍ਟਜ੍ਞਾਨੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ, ਸਮਝ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਨਿਵੇਦਿਤਮ੍ 2.36.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਣੂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਭੋਗ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਭ ਲਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ,
ਵਿष੍ਣੁਨੈਵੇਦ੍ਯਭੋਜੀ ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਣਮੇਦ੍ਧਰਿਮ੍
ਜੋ ਵਿਣੂ ਦੇ ਭੋਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,