ਸ਼ਤਮਾਨਵਮਾਨਂ ਚ ਗਭੀਰਂ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਸੌ ਮਾਪ ਲੰਮੀ, ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਾਨਾਚਰ੍ਮਕषਾਯੋਦੈਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਂ ਧਨੁਃਸ਼ਤਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਲੰਮੀ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਮੜੀਆਂ ਤੇ ਕੌੜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼ੂਰ੍ਪਾਕਾਰਮੁਖਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਧਨੁਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਨਕਮ੍
ਉਹ ਖੱਡ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੂਪ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਬਾਰਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰਾ ऽਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਨਾਂ ਚ ਜ੍ਵਾਲਾਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮੁਖਂ ਸਦਾ
ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਜੁਆਲਾਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਵਾਲਾਭਿਰ੍ਦਗ੍ਧਗਾਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਾਪਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮੇਵ ਯਤ੍
ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਾਤਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਪੀ ਮੂਰ੍ਛਿਤੋ ਵ੍ਯਥਿਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਪਾਪੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧੂਮਾਨ੍ਧਕਾਰਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਧੂਮਾਨ੍ਧੈਃ ਪਾਪਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਕਾਰਨ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਾਤਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਪੀ ਨਾਗੈਸ੍ਸਂਵੇष੍ਟਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ 2.33.
ਜਦੋਂ ਪਾਪੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षਡਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਮਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਮੈਂ ਛਿਆਸੀ ਖੱਡਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਵਾਚ ਤ੍ਵਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਦੇਵ ਨਾਵਸ਼ਿष੍ਟੋऽਧੁਨਾ ਮਮ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਥਯ ਮੇ ਧਰ੍ਮਂ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਗੁਣਕੀਰ੍ਤ੍ਤਗਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਣਂ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ੁਭਨਿਵਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਯਃ ਕਤਿਧਾ ਸਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਵਾ ਤਾਸਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕਿਸਮ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਵਿਹੀਨਾ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਾਤਿਰ੍ਵਿਧਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਜੋਤ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਦਾਨਂ ਹ੍ਯਨਸ਼ਨਂ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨਂ ਵ੍ਰਤਂ ਤਪਃ
ਸਾਰਾ ਦਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਵਰਤ ਤੇ ਤਪ—
ਪਿਤੁਃ ਸ਼ਤਗੁਣਾ ਮਾਤਾ ਗੌਰਵੇਣਾਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ
ਮਾਂ ਇੱਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪਿਉ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਹੈ।
ਯਮ ਉਵਾਚ ਅਧੁਨਾ ਹਰਿਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤੇ ਵਤ੍ਸੇ ਭਵਤੁ ਮਦ੍ਵਰਾਤ੍
ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਰ ਤੋਂ, ਬੱਚੀ, ਤੈਨੂੰ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਗੁਣਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਤੂੰ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।
ਸ਼ੇषੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰੇਣ ਨਹਿ ਯਦ੍ਵਕ੍ਤੁ ਮੀਸ਼੍ਵਰਃ 2.34.
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਵਡਿਆਈ, ਜੋ ਰੱਬ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਧਾਤਾ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵੇਦਾਨਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਜਗਤਾਮਪਿ
ਉਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਵਸਥਾਪਕ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਃ षਣ੍ਮੁਖੇਨ ਨਾਪਿ ਵਕ੍ਤੁਮਲਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਕਰਤਿਕੇਯ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਛੇ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ।
ਸਾਰਭੂਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ਚ
ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਵੀ—
ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਚ ਯਤ੍ਨੇਨ ਨਾਲਂ ਯਦ੍ਗੁਣਵਰ੍ਣਨੇ
ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੁਣ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
ਸਨਨ੍ਦਃ ਕਪਿਲਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੋ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ
ਸਨੰਦ, ਕਪਿਲ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ—
ਨ ਯਦ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾ ਯੋਗਿਨਸ੍ਤਥਾ
ਸਿੱਧ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਜੋਗੀ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਪਦਾਮ੍ਭੋਜਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਯਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਤਦ੍ਗੁਣੋਤ੍ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਮਹਤ੍
ਕੋਈ-ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਡਿਆਈ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮੈ ਦਤ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕृष੍ਣੇਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ 2.34.
ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਕਥਿਤਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਯਦ੍ਗੁਣੋਤ੍ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਪੁਨਃ
ਉਥੇ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਡਿਆਈ ਮੁੜ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਆਈ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਤ੍ਕਥਯਾਮਾਸ ਪੁष੍ਕਰੇ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਚ
ਉਥੇ ਹੀ ਧਰਮ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।