ਯਥਾ ਸੁਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਵਹ੍ਨੌ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਚ ਤृਣਾਨਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਤੇ ਘਾਹ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਾਮਿਨਂ ਯਾਤਿ ਲੋਭ ਕ੍ਰੋਧੌ ਤਤਃ ਸਤਿ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ ਇੱਛਾਵਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਲਾਲਚ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਹਰ੍षੋ ਭੋਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਸਮਾਂ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭੋਗ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ृਣੁ ਦੇਹਸ੍ਯ ਵਿਵृਤਿਂ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਗਮਮ੍
ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਦੇਹਿਨਾਂ ਦੇਹਬੀਜਂ ਚ ਸ੍ਰष੍ਟੁਃ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਪਰਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੀਜ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸ ਕृਤ੍ਰਿਮੋ ਨਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਸਾਚ੍ਚ ਭਵੇਦਿਹ
ਇਹ ਬਣਾਵਟੀ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦੇਹਂ ਚ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਭੋਗਹੇਤਵੇ 2.32.
ਉਹ ਭੋਗ ਵਾਸਤੇ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਦਾ ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲੇਨ ਨष੍ਟੋ ਦੇਹੋ ਵਾ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ਸੁਚਿਰਂ ਕृਤੇ
ਜੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਮਾਰ ਪੈਣ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਤਪ੍ਤਦ੍ਰਵੇ ਤਪ੍ਤਲੌਹੇ ਤਪ੍ਤਪਾषਾਣ ਏਵ ਚ
ਜਾਂ ਤਪਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਤਪਦੇ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਤਪਦੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ,
ਨ ਚ ਦਗ੍ਧੋ ਨ ਭਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਸਂਤਾਪਮੇਵ ਚ ਕੁਣ੍ਡਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਬੋਧ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੁੰਡਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਮ ਉਵਾਚ ਅਤੀਵ ਨਿਮ੍ਨਂ ਪਾषਾਣਭੇਦੈਸ਼੍ਚ ਖਚਿਤਂ ਸਤਿ
ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ,
ਨ ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਚਾਪ੍ਰਲਯਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਚੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ
ਨਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ,
ਜ੍ਵਲਦਙ੍ਗਾਰਰੂਪਂ ਚ ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਸ਼ਿਖਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਸੜਦੀਆਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਵਰਗਾ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ,
ਮਹਚ੍ਛਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਪਾਪਿਭਿਃ ਪਰਿਪੂਰਿਤਮ੍
ਪਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਤਪ੍ਤੋਦਕਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਹਿਂਸ੍ਰਜਨ੍ਤੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਿੰਸਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤਾ ਕਾਕੁਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਹਾਰੈਰ੍ਵਰ੍ਣਿਤੇਨ ਚ
ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਰਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦਰਦ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਤਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਕੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਨਕ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਤ੍ਰਾਹੀਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਰ੍ਮਮ ਦੂਤੈਸ਼੍ਚ ਤਾਡਿਤੈਃ
ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, 'ਬਚਾਓ!' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਡਿਤੈਰ੍ਮਮ ਦੂਤੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਾਹਾਰੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ ।। 2.33.
ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ।
ਤਪ੍ਤਮੂਤ੍ਰਦ੍ਰਵੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਮੂਤ੍ਰਕੀਟੈਸ਼੍ਚ ਸਂਕੁਲਮ੍
ਤਪਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਿਸਾਬ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਗਵ੍ਯੂਤਿਮਾਨਂ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਾਕ੍ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਕृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਇੱਕ ਗਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜਿਤਨਾ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਲੈष੍ਮਪੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਿਤਂ ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਚੇष੍ਟਿਤੈਃ ਸਦਾ
ਲੂੰਬ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਲੰਬਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਕ੍ਰੋਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਗਰਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਗਰਭੋਜਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਅੱਧਾ ਕੋਸ਼, ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਤਾਡਿਤੈਰ੍ਮਮ ਦੂਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਕृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਕਮ੍ਪਿਤੈਃ
ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਮਲਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਕ੍ਰੋਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕੀਟਸਂਯੁਤਮ੍
ਅੱਧਾ ਕੋਸ਼, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ।
ਵਸਾਰਸੇਨ ਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਕ੍ਰੋਸ਼ਤੁਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸੁਦੁਸ੍ਸਹਮ੍
ਹੱਡੀ ਤੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰ ਕੋਸ਼ ਲੰਬਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਪੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਤੁਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕੀਟੈਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤੈਃ
ਚਾਰ ਕੋਸ਼ ਲੰਬਾ, ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੀਰਯ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।
ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿਰਕ੍ਤਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਵਾਪੀਮਾਨਂ ਗਭੀਰਕਮ੍
ਬਦਬੂਦਾਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਝੀਲ ਵਰਗਾ।
ਪੂਰ੍ਣਂ ਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰੁਭਿਰ੍ਨृਣਾਂ ਵਾਪ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪਾਪਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍ 2.33.
ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਧੀ ਝੀਲ, ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨृਣਾਂ ਗਾਤ੍ਰਮਲੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਃ ਪਾਪਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍
ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਾਪੀ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।