ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਯਮਦੂਤਂ ਚ ਯਮਂ ਚ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰਾਨ੍
ਉਹ ਖੱਡਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਯਮ ਆਪ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਨੌਕਰ,
ਹਰਿਵ੍ਰਤਂ ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਗृਹਿਣਃ ਕਰ੍ਮਭੋਗਿਨਃ
ਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਰੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਪ੍ਰਣਮਂਤਿ ਹਰਿਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰ੍ਯ੍ਯਰ੍ਚਾਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਪੂਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਚਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ,
ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੋਗਿਨੋऽਨ੍ਯੇ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਦੇਵਾਨ੍ਯਕਿਂਕਰਾਃ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਨ ਹਿ ਲਿਪ੍ਸਨ੍ਤਿ ਕृष੍ਣਸੇਵਾਂ ਵਿਨਾ ਨਰਾਃ
ਉਹ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਨੌਕਰ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮ੍ਮਨਿਰਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਵਿਰਤਾਸ੍ਤਥਾ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ ਹਨ,
ਭੀਤਾਃ ਕृष੍ਣੋਪਾਸਕਾਚ੍ਚ ਵੈਨਤੇਯਾਦਿਵੋਰਗਾਃ 2.32.
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਆਦਿਕ ਸੱਪ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਸ੍ਯਸੀਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹਰਿਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਮਂ ਵਿਨਾ
ਹਰ ਥਾਂ, ਪਰ ਮਾਧਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੂੰ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਕਰੋਤਿ ਨਖਰਾਞ੍ਜਲ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੀਤਵਤ੍
ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਲਂਘ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਚ ਗੋਲੋਕੇ ਗਚ੍ਛਤਾਂ ਸਤਾਮ੍
ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਗੋਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸੁਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਵਹ੍ਨੌ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਚ ਤृਣਾਨਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਤੇ ਘਾਹ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਾਮਿਨਂ ਯਾਤਿ ਲੋਭ ਕ੍ਰੋਧੌ ਤਤਃ ਸਤਿ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ ਇੱਛਾਵਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਲਾਲਚ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਹਰ੍षੋ ਭੋਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਸਮਾਂ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭੋਗ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ृਣੁ ਦੇਹਸ੍ਯ ਵਿਵृਤਿਂ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਗਮਮ੍
ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਦੇਹਿਨਾਂ ਦੇਹਬੀਜਂ ਚ ਸ੍ਰष੍ਟੁਃ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਪਰਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੀਜ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸ ਕृਤ੍ਰਿਮੋ ਨਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਸਾਚ੍ਚ ਭਵੇਦਿਹ
ਇਹ ਬਣਾਵਟੀ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦੇਹਂ ਚ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਭੋਗਹੇਤਵੇ 2.32.
ਉਹ ਭੋਗ ਵਾਸਤੇ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਦਾ ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲੇਨ ਨष੍ਟੋ ਦੇਹੋ ਵਾ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ਸੁਚਿਰਂ ਕृਤੇ
ਜੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਮਾਰ ਪੈਣ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਤਪ੍ਤਦ੍ਰਵੇ ਤਪ੍ਤਲੌਹੇ ਤਪ੍ਤਪਾषਾਣ ਏਵ ਚ
ਜਾਂ ਤਪਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਤਪਦੇ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਤਪਦੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ,
ਨ ਚ ਦਗ੍ਧੋ ਨ ਭਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਸਂਤਾਪਮੇਵ ਚ ਕੁਣ੍ਡਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਬੋਧ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੁੰਡਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਮ ਉਵਾਚ ਅਤੀਵ ਨਿਮ੍ਨਂ ਪਾषਾਣਭੇਦੈਸ਼੍ਚ ਖਚਿਤਂ ਸਤਿ
ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ,
ਨ ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਚਾਪ੍ਰਲਯਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਚੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ
ਨਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ,
ਜ੍ਵਲਦਙ੍ਗਾਰਰੂਪਂ ਚ ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਸ਼ਿਖਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਸੜਦੀਆਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਵਰਗਾ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ,
ਮਹਚ੍ਛਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਪਾਪਿਭਿਃ ਪਰਿਪੂਰਿਤਮ੍
ਪਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਤਪ੍ਤੋਦਕਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਹਿਂਸ੍ਰਜਨ੍ਤੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਿੰਸਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤਾ ਕਾਕੁਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਹਾਰੈਰ੍ਵਰ੍ਣਿਤੇਨ ਚ
ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਰਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦਰਦ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਤਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਕੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਨਕ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਤ੍ਰਾਹੀਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਰ੍ਮਮ ਦੂਤੈਸ਼੍ਚ ਤਾਡਿਤੈਃ
ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, 'ਬਚਾਓ!' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਡਿਤੈਰ੍ਮਮ ਦੂਤੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਾਹਾਰੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ ।। 2.33.
ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ।
ਤਪ੍ਤਮੂਤ੍ਰਦ੍ਰਵੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਮੂਤ੍ਰਕੀਟੈਸ਼੍ਚ ਸਂਕੁਲਮ੍
ਤਪਦੇ ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਿਸਾਬ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।