ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਚ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਨੈਵ ਪਤਂਤਿ ਚ
ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖੱਡ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
ਕਿਮਾਕਾਰਾਣਿ ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਕਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਮਤਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਖੱਡਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਰਾਏ ਹੈ?
ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਭਸ੍ਮਸਾਦ੍ਭੂਤੇ ਯਾਂਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਂ ਨਰਾਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਰਾਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਜਹਾਨਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁਚਿਰਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਭੋਗੇਨ ਕਥਂ ਦੇਹੋ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਕਥਾਂ ਕਥਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਗੁਰੁਂ ਨਤ੍ਵਾ ਚ ਨਾਰਦ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਯਮ ਉਵਾਚ ਪੁਰਾਣੇष੍ਵਿਤਿਹਾਸੇषੁ ਪਾਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਦਿਕੇषੁ ਚ
ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਕਿਆਂ ਤੇ ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਆਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ,
ਅਨ੍ਯੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵੇਦਾਂਗੇषੁ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤੇ 2.32.
ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਹੇ ਨੇਕ ਆਤਮਾ,
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਰੋਗਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਾਪਤਾਰਣਮ੍
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ, ਗਮ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਰਸਤਾ,
ਕਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧੀਨਾਂ ਨਰਕਾਰ੍ਣਵਤਾਰਣਮ੍
ਸਭ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ,
ਗੋਲੋਕਮਾਰ੍ਗਸੋਪਾਨਮਵਿਨਾਸ਼ਿਪਦਪ੍ਰਦਮ੍
ਗੋਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਤੇ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਯਮਦੂਤਂ ਚ ਯਮਂ ਚ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰਾਨ੍
ਉਹ ਖੱਡਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਯਮ ਆਪ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਨੌਕਰ,
ਹਰਿਵ੍ਰਤਂ ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਗृਹਿਣਃ ਕਰ੍ਮਭੋਗਿਨਃ
ਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਰੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਪ੍ਰਣਮਂਤਿ ਹਰਿਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰ੍ਯ੍ਯਰ੍ਚਾਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਪੂਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਚਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ,
ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੋਗਿਨੋऽਨ੍ਯੇ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਦੇਵਾਨ੍ਯਕਿਂਕਰਾਃ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਨ ਹਿ ਲਿਪ੍ਸਨ੍ਤਿ ਕृष੍ਣਸੇਵਾਂ ਵਿਨਾ ਨਰਾਃ
ਉਹ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਨੌਕਰ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮ੍ਮਨਿਰਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਵਿਰਤਾਸ੍ਤਥਾ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ ਹਨ,
ਭੀਤਾਃ ਕृष੍ਣੋਪਾਸਕਾਚ੍ਚ ਵੈਨਤੇਯਾਦਿਵੋਰਗਾਃ 2.32.
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਆਦਿਕ ਸੱਪ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਸ੍ਯਸੀਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹਰਿਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਮਂ ਵਿਨਾ
ਹਰ ਥਾਂ, ਪਰ ਮਾਧਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੂੰ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਕਰੋਤਿ ਨਖਰਾਞ੍ਜਲ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੀਤਵਤ੍
ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਲਂਘ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਚ ਗੋਲੋਕੇ ਗਚ੍ਛਤਾਂ ਸਤਾਮ੍
ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਗੋਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸੁਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਵਹ੍ਨੌ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਚ ਤृਣਾਨਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਤੇ ਘਾਹ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਾਮਿਨਂ ਯਾਤਿ ਲੋਭ ਕ੍ਰੋਧੌ ਤਤਃ ਸਤਿ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ ਇੱਛਾਵਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਲਾਲਚ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਹਰ੍षੋ ਭੋਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਸਮਾਂ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭੋਗ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ृਣੁ ਦੇਹਸ੍ਯ ਵਿਵृਤਿਂ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਗਮਮ੍
ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਦੇਹਿਨਾਂ ਦੇਹਬੀਜਂ ਚ ਸ੍ਰष੍ਟੁਃ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਪਰਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੀਜ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸ ਕृਤ੍ਰਿਮੋ ਨਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਸਾਚ੍ਚ ਭਵੇਦਿਹ
ਇਹ ਬਣਾਵਟੀ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦੇਹਂ ਚ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਭੋਗਹੇਤਵੇ 2.32.
ਉਹ ਭੋਗ ਵਾਸਤੇ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਦਾ ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲੇਨ ਨष੍ਟੋ ਦੇਹੋ ਵਾ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ਸੁਚਿਰਂ ਕृਤੇ
ਜੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਮਾਰ ਪੈਣ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਤਪ੍ਤਦ੍ਰਵੇ ਤਪ੍ਤਲੌਹੇ ਤਪ੍ਤਪਾषਾਣ ਏਵ ਚ
ਜਾਂ ਤਪਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਤਪਦੇ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਤਪਦੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ,
ਨ ਚ ਦਗ੍ਧੋ ਨ ਭਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਸਂਤਾਪਮੇਵ ਚ ਕੁਣ੍ਡਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਬੋਧ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੁੰਡਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।