षਡਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਸਂਯਮਨ੍ਯਾਂ ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਚ
ਛਿਆਸੀ ਖੱਡ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਜਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਨ।
ਵਹ੍ਨਿਕੁਣ੍ਡਂ ਤਪ੍ਤਕੁਣ੍ਡਂ ਕ੍ਸ਼ਮਕੁਣ੍ਡਂ ਭਯਾਨਕਮ੍
ਉਥੇ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਖੱਡ, ਤਪਦਾ ਖੱਡ, ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਖੱਡ ਵੀ ਹੈ।
ਗਰਕੁਣ੍ਡਂ ਦੂषਿਕਾਕੁਣ੍ਡਂ ਵਸਾਕੁਣ੍ਡਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲਾ ਖੱਡ, ਗੰਦਗੀ ਵਾਲਾ ਖੱਡ, ਤੇ ਚਰਬੀ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।
ਕੁਣ੍ਡਂ ਗਾਤ੍ਰਮਲਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਣਵਿਟ੍ਕੁਣ੍ਡਮੇਵ ਚ
ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਮੈਲ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਤੇ ਕੰਨ ਦੀ ਮੈਲ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਵੀ ਹਨ।
ਲੋਮ੍ਨਾਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਕੇਸ਼ਕੁਣ੍ਡਮਸ੍ਥਿਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਦੁਃਖਦਮ੍ 2.29.
ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਖੱਡ, ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਖੱਡ ਵੀ ਹੈ।
ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਕਣ੍ਟਕਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਵਿषਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਵਿਘ੍ਨਦਮ੍
ਨੋਕਦਾਰ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲਾ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਵੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਤੈਲਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਦਨ੍ਤਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਦੁਰ੍ਵਹਮ੍
ਉਬਲਦੇ ਤੇਲ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਸਹਿਣ ਔਖਾ ਖੱਡ ਵੀ ਹੈ।
ਮਸ਼ਕੁਣ੍ਡਂ ਦਂਸ਼ਕੁਣ੍ਡਂ ਭੀਮਂ ਗਰਲਕੁਣ੍ਡਕਮ੍
ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਲਾ ਖੱਡ, ਡੰਕ ਮਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖੱਡ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਵੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰਕੁਣ੍ਡਂ ਸ਼ੂਲਕੁਣ੍ਡ ਖਡ੍ਗਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਭੀषਣਮ੍
ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਖੱਡ, ਭਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਵੀ ਹੈ।
ਸਞ੍ਚਾਲਕੁਣ੍ਡਂ ਵਾਜਕੁਣ੍ਡਂ ਬਨ੍ਧਕੁਣ੍ਡਂ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍
ਕੰਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖੱਡ, ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਪਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਵੀ ਹੈ।
ਲਾਲਾਕੁਣ੍ਡਮਸਿਕੁਣ੍ਡਂ ਚੂਰ੍ਣਕੁਣ੍ਡਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਥੁੱਕ ਦਾ ਖੱਡ, ਰਾਖ ਦਾ ਖੱਡ, ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਖੱਡ — ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ।
ਜ੍ਵਾਲਕੁਣ੍ਡਂ ਭਸ੍ਮਕੁਣ੍ਡਂ ਪੂਤਿਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਅੱਗ ਦਾ ਖੱਡ, ਰਾਖ ਦਾ ਖੱਡ, ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਖੱਡ ਵੀ, ਸੁੰਦਰਿ, ਇਹ ਸਭ ਹਨ।
ਗੋਧਾਮੁਖਂ ਨਕ੍ਰਮੁਖਂ ਗਜਦਂਸ਼ਂ ਚ ਗੋਮੁਖਮ੍
ਗੋਧੀ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਮਗਰਮੱਛ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਕੱਟ, ਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ।
ਪਾਂਸ਼ੁਭੋਜਂ ਪਾਸ਼ਵੇष੍ਟਂ ਸ਼ੂਲਪ੍ਰੋਤਂ ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਨਮ੍
ਮਿੱਟੀ ਖਾਣਾ, ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣਾ, ਬੀਲ ਨਾਲ ਛੇਦੀ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਕੰਪਣਾ।
ਜਾਲਬਨ੍ਧਂ ਦੇਹਚੂਰ੍ਣਂ ਦਲਨਂ ਸ਼ੋषਣਙ੍ਕਰਮ੍ 2.29.
ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਣਾ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਿਸ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਣਾ, ਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਣਾ।
ਕੁਣ੍ਡਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰਿ ਪਾਪਿਨਾਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਦਾਨਿ ਚ
ਸਾਵਿਤਰੀ, ਇਹ ਖੱਡ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਦਣ੍ਡਹਸ੍ਤੈਃ ਸ਼ੂਲਹਸ੍ਤੈਃ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤੈਰ੍ਭਯਙ੍ਕਰੈਃ
ਲਾਠੀਆਂ, ਬੀਲਾਂ, ਤੇ ਫੰਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਡਰਾਉਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ।
ਤਮੋਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਦਯਾਹੀਨੈਰ੍ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ, ਦਇਆ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਔਖਾ।
ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੈਰ੍ਨਾਨਾਰੂਪਧਰੈਰ੍ਵਰੈਃ
ਯੋਗ ਵਿਚ ਰਤੇ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੰਗੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤੈਃ ਸ਼ੈਵੈਃ ਸ਼ਾਕ੍ਤੈਃ ਸੌਰੈਸ਼੍ਚ ਗਾਣਪੈਃ
ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਭਗਤ, ਸੂਰਿਆ ਭਗਤ, ਤੇ ਗਣਪਤੀ ਭਗਤ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮ੍ਮਨਿਰਤੈਰ੍ਵਾऽਪਿ ਵਿਰਤੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਕੈਃ
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲੇ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਸਾਧ੍ਵਿ ਕੁਣ੍ਡਸਂਖ੍ਯਾਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਸਾਧਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਖੱਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਨਾਰਦਨਾਰਾਯਣਸਂਵਾਦੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਖਣ੍ਡੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਯਮਸਾਵਿਤ੍ਰੀਸਂਵਾਦੇ ਨਰਕਕੁਣ੍ਡਸਂਖ੍ਯਾਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋ ऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ 'ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ' ਦੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਖੰਡ ਵਿਚ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਯਮ ਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ, ਨਰਕ ਦੇ ਖੱਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਉਨਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
2.30 ਯਮ ਉਵਾਚ ਤਪਸ੍ਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਨ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਯਤਿਃ
ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਕਟੁਵਾਚਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾਂਸ਼੍ਚ ਖਲਤ੍ਵੇਨ ਚ ਯੋ ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੜੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਾਤ੍ਰਲੋਮਪ੍ਰਮਾਣਾਬ੍ਦਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ
ਉਹ ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਹੈ, ਲੋਮ ਉੱਗਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਤृषਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਗृਹਮਾਗਤਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿਆਸਾ, ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਲੋਮਪ੍ਰਮਾਣਾਬ੍ਦਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਚ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਹ ਉਥੇ, ਲੋਮ ਉੱਗਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਵਿਵਾਰਾਰ੍ਕਸਂਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾਮਮਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਾਸਰੇ
ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਸੀ ਬਦਲਣ ਵੇਲੇ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਦਿਨ—
ਸ ਯਾਤਿ ਕ੍ਸ਼ਾਰਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਸੂਤ੍ਰਮਾਨਾਬ੍ਦਮੇਵ ਚ
—ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੜਵੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।