ਕਰ੍ਮਣਾ ਸੁਨ੍ਦਰੋऽਰੋਗੀ ਮਹਾਰੋਗੀ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਨਰਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਜੀਵਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ 2.24.
ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਂ ਚ ਵਹ੍ਨਿਲੋਕਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਕੁਬੇਰਲੋਕਂ ਚ ਨਰੋ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਤਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਲੋਕਂ ਚ ਸਤ੍ਯਲੋਕਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ਚ ਪਾਤਾਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਯਾਤਿ ਵੈਕੁਣ੍ਠਂ ਗੋਲੋਕਂ ਚ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੋਟਿਕਲ੍ਪਾਯੁਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ
ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਯਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਦਰਿ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰਾ ਤੱਤ ਤੇ ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤੁष੍ਟਾਵ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਮੁਵਾਚ ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰੀ, ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਔਰਤ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਵਾਚ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਮੂਲਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਕੇਨ ਵਾ ਸਾਧਵੋ ਜਨਾਃ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਲੇ ਲੋਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਉਖਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬੀਜਰੂਪਃ ਕਃ ਕੋ ਵਾ ਕਰ੍ਮ੍ਮਫਲਪ੍ਰਦਃ
ਕਰਮ ਦਾ ਬੀਜ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?
ਕੋ ਵਾ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਕੋ ਵਾ ਨਿਰ੍ਲਿਪ੍ਤ ਏਵ ਚ
ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਕੌਣ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਉਸ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਕਿਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕੇ ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍
ਵਿਦਿਆ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕੌਣ ਹਨ?
ਭੋਕ੍ਤਾ ਭੋਜਯਿਤਾ ਕੋ ਵਾ ਕੋ ਭੋਗਃ ਕਾ ਚ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ
ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਭੋਗ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਭੋਗ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਕੀ ਹੈ?
ਯਮ ਉਵਾਚ ਅਵੈਦਿਕਂ ਤੁ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਦੇਵਾਸ਼ੁਭਮੇਵ ਚ
ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕਰਮ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ।
ਅਹੈਤੁਕੀ ਵਿष੍ਣੁਸੇਵਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਹਿਤਾ ਸਤਾਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਜੋ ਭਲੇ ਲੋਕ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਹਰਿਭਕ੍ਤੋ ਨਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸ ਚ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਸਾਧ੍ਵਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਮਤਾ 2.25.
ਸੁਧਾਰਮਣੀ, ਮੁਕਤੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਹਰਿਭਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੈष੍ਣਵਾਃ
ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਹਰੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮ੍ਮਣੋ ਬੀਜਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਤਂ ਤਤ੍ਫਲਪ੍ਰਦਃ
ਕਰਮ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੋऽਪਿ ਤਦ੍ਧੇਤੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤੇਨ ਭਵੇਤ੍ਸਤਿ
ਉਹ ਵੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਚ ਦੇਹੀ ਜੀਵਃ ਸ ਏਵ ਚ
ਜੀਵਾਤਮਾ ਸਵੈ-ਅਤਮਾ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਜੀਵ ਹੈ।
ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ੋ ਜਲਂ ਤੇਜਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੱਗ—
ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਚ ਦੇਹੀ ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਭੋਜਯਿਤਾ ਸਦਾ
ਦੇਹੀ ਸਦਾ ਕਰਤਾ, ਭੋਗਤਾ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਦਸਦ੍ਭੇਦਬੀਜਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਨਾਵਿਧਂ ਭਵੇਤ੍
ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸੱਚ-ਝੂਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਵਰਮੀਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਸਮੂਹਕਮ੍
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ।
ਅਨਿਰੂਪ੍ਯਮਦृਸ਼੍ਯਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਭੇਦਂ ਮਨਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ 2.25.
ਜੋ ਨਾ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਿਨਾਮਙ੍ਗ ਰੂਪਂ ਚ ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਅੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੰਗ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੋ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਣ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸੂਰਜ, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।