ਤੁਲਸ੍ਯੁਵਾਚ ਕਥਂ ਬਭੂਵ ਵਿਜਯਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕृਪਾਨਿਧੇ
ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਜਿੱਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਤੁਲਸੀਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਕਮਲਾਪਤਿਃ
ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਮੁਸਕਰਾਏ।
ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਰੁਵਾਚ ਨਾਸ਼ੋ ਬਭੂਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਕਾਮਿਨਿ
ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੋਹਣੀਏ, ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਚ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਸ੍ਵਯਮਾਵਯੋਃ
ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਮਯਾऽऽਗਤਂ ਸ੍ਵਭਵਨਂ ਸ਼ਿਵਲੋਕਂ ਸ਼ਿਵੋ ਗਤਃ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ।
ਰੇਮੇ ਰਮਾਪਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਮਯਾ ਸਹ ਨਾਰਦ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵੇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ
ਉਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਰਾਮਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੋ?'
ਤੁਲਸ੍ਯੁਵਾਚ
ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:
ਦੂਰੀਕृਤਂ ਮਤ੍ਸਤੀਤ੍ਵਮਥਵਾ ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ਪਾਮਹੇ
ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਾ ਪਏਗਾ।
ਦਧਾਰ ਲੀਲਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸ੍ਵਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਸੁਮਨੋਹਰਾਮ੍ ਨਵੀਨਨੀਰਦ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸ਼ਰਤ੍ਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਮ੍ ।। 2.21.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਉਹ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਲੀ: ਨਵੇਂ ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਤੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ।
ਕੋਟਿਕਨ੍ਦਰ੍ਪਲੀਲਾਭਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਮ੍
ਉਹ ਕੋਟੀਆਂ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਮਿਨੀ ਕਾਮਾਨ੍ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ ਲੀਲਯਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਔਰਤ ਚਾਹ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਹੇ ਨਾਥ ਤੇ ਦਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਾषਾਣ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਚ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਪਾषਾਣਸਦृਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਦਯਾਹੀਨੋ ਯਤਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ।
ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਦਯਾਸਿਨ੍ਧੁਂ ਤ੍ਵਾਂ ਤੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਪਰਵ੍ਯਥਾਮ੍
ਤੂੰ ਬੁਰਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮਹਾਸਾਧ੍ਵੀ ਨਿਪਤ੍ਯ ਚਰਣੇ ਹਰੇਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਧਰਮਵਤੀ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਰੁਣਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਰੁਣਾਮਯਸਾਗਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਿਘਲ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਤ੍ਵਦਰ੍ਥੇ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡਸ਼੍ਚ ਚਕਾਰ ਸੁਚਿਰਂ ਤਪਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਲੰਬਾ ਤੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਾਂ ਕਾਮਿਨੀਂ ਕਾਮੀ ਵਿਜਹਾਰ ਚ ਤਤ੍ਫਲਾਤ੍ 2.21.
ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਸ ਭੋਗਿਆ। ਉਸ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਸੀ, ਉਹ ਮਿਲਿਆ।
ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਦਿਵ੍ਯਂ ਦੇਹਂ ਵਿਧਾਯ ਚ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਇਯਂ ਤਨੁਰ੍ਨਦੀਰੂਪਾ ਗਣ੍ਡਕੀਤਿ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਗਿਆ, ਜੋ ਗੰਡਕੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ।
ਤਵ ਕੇਸ਼ਸਮੂਹਾਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ
ਤੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਬਣ ਜਾਵੇ।
ਤ੍ਰਿਲੋਕੇषੁ ਚ ਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇਵਪੂਜਨੇ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਚ ਪਾਤਾਲੇ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਮਮ ਸਨ੍ਨਿਧੌ
ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ,
ਗੋਲੋਕੇ ਵਿਰਜਾਤੀਰੇ ਰਾਸੇ ਵृਨ੍ਦਾਵਨੇ ਭੁਵਿ
ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਵਿਰਜਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਰਾਸ ਨ੍ਰਿਤਯ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ,
ਮਾਧਵੀਕੇਤਕੀਕੁਨ੍ਦਮਲ੍ਲਿਕਾਮਾਲਤੀਵਨੇ
ਮਾਧਵੀ, ਕੇਤਕੀ, ਕੁੰਦ, ਮੱਲਿਕਾ ਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ,
ਤੁਲਸੀਤਰੁਮੂਲੇ ਚ ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਸੁਪੁਣ੍ਯਦੇ
ਤੁਲਸੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ,
ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਸਮਧਿष੍ਠਾਨਮੇਵ ਚ
ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।
ਸ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੇषੁ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ 2.21.
ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ, ਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਸੁਧਾਘਟਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਾ ਤੁष੍ਟਿਰ੍ਨ ਭਵੇਦ੍ਧਰੇਃ
ਹਰੀ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।