ਨਿਬੋਧ ਵਿਪ੍ਰ ਦ੍ਵੀਪਾਖ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾ ਯਾ ਵਿਧਿਨਾ ਕृਤਾ
ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਦਵੀਪ ਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਮੇਰੋਰष੍ਟਸੁ ਸ਼ृਙ੍ਗੇषੁ ਸਸृਜੇऽष੍ਟੌ ਪੁਰੀ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਅੱਠ ਚੋਟੀਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਏ।
ਮੂਲੇऽਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਨਗਰੀਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਜਗਤਾਂ ਪਤਿਃ
ਅਨੰਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕਂ ਚ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਂ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਂ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍ 1.7.
ਉਸ ਨੇ ਭੂਲੋਕ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸਵਰਲੋਕ ਬਣਾਏ।
ਸ਼ृਙ੍ਗਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਜਰਾਦਿਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਚੋਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਤਦਧਃ ਸਪ੍ਤ ਪਾਤਾਲਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਬਣਾਏ।
ਅਤਲਂ ਵਿਤਲਂ ਚੈਵ ਸੁਤਲਂ ਚ ਤਲਾਤਲਮ੍
ਅਤਲ, ਵਿਤਲ, ਸੁਤਲ ਅਤੇ ਤਲਾਤਲ ਵੀ ਬਣਾਏ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪੈਃ ਸਪ੍ਤਨਾਕੈਃ ਸਪ੍ਤਪਾਤਾਲਸਂਜ੍ਞਕੈਃ
ਸੱਤ ਦਵੀਪ, ਸੱਤ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ।
ਏਵਞ੍ਚਾਸਂਖ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਮੇਵ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼੍ਵੇषੁ ਦਿਕ੍ਪਾਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਹਰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਣ੍ਡਗਣਨਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮੋ ਜਗਤਾਂ ਪਤਿਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਨ ਸਂਖ੍ਯਾਤੁਂ ਤਥਾਪਿ ਸਃ
ਭਾਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਗਿਣ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਕृਤ੍ਰਿਮਾਣਿ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਚ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਵੈਕੁਣ੍ਠਃ ਸ਼ਿਵਲੋਕਸ਼੍ਚ ਗੋਲੋਕਸ਼੍ਚ ਤਯੋਃ ਪਰਃ 1.7.
ਵੈਕੁੰਠ, ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਅਤੇ ਗੋਲੋਕ—ਗੋਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਚਕਾਰ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾਧਾਨਂ ਚ ਕਾਮੁਕ੍ਯਾਂ ਕਾਮੁਕੋ ਯਥਾ
ਸੁਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ।
ਸਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ਼ਤਵਰ੍षਂ ਚ ਧृਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਂ ਸੁਦੁਸ੍ਸਹਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਗਰਭ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
ਵਿਵਿਧਾਞ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਘਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਕਵ੍ਯਾਕਰਣਾਦਿਕਾਨ੍
ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਤਰਕ, ਵਿਆਕਰਨ ਆਦਿ ਵੀ।
षਡ੍ਰਾਗਾਨ੍ਸੁਨ੍ਦਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਨਾਤਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਨ੍
ਛੇ ਸੁੰਦਰ ਰਾਗ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਰ੍षਮਾਸਮृਤੁਂ ਚੈਵ ਤਿਥਿਂ ਦਣ੍ਡਕ੍ਸ਼ਣਾਦਿਕਮ੍
ਸਾਲ, ਮਹੀਨਾ, ਰੁੱਤ, ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਜਿਵੇਂ ਦੰਡ ਤੇ ਖਸ਼ਣ ਆਦਿ, ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਣਾਏ।
ਪੁष੍ਟਿਂ ਚ ਦੇਵਸੇਨਾਂ ਚ ਮੇਧਾਂ ਚ ਵਿਜਯਾਂ ਜਯਾਮ੍
ਪੋਸ਼ਣ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਬੁੱਧੀ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਜੈ, ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੇ।
ਦੇਵਸੇਨਾਂ ਮਹਾषष੍ਠੀਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯਪ੍ਰਿਯਾਂ ਸਤੀਮ੍
ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਸ਼ਠੀ, ਜੋ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਚ ਵਾਰਾਹਂ ਕਲ੍ਪਤ੍ਰਯਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਦਮ ਤੇ ਵਾਰਾਹ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਚ ਪ੍ਰਲਯਂ ਕਾਲਂ ਵੈ ਮृਤ੍ਯੁਕਨ੍ਯਕਾਮ੍
ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਲੈ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਣਾਏ।
ਅਥ ਧਾਤੁਃ ਪृष੍ਠਦੇਸ਼ਾਦਧਰ੍ਮਃ ਸਮਜਾਯਤ 1.8.
ਫਿਰ ਧਾਤੂ ਦੇ ਪਿੱਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਅਧਰਮ ਜਨਮਿਆ।
ਨਾਭਿਦੇਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਜਾਤੋ ਵੈ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਾਂ ਗੁਰੁਃ
ਨਾਭੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।
ਅਥ ਧਾਤੁਸ਼੍ਚ ਮਨਸ ਆਵਿਰ੍ਭੂਤਾਃ ਕੁਮਾਰਕਾਃ
ਫਿਰ ਧਾਤੂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਕੁਮਾਰ ਬੱਚੇ ਉਪਜੇ।
ਸਨਕਸ਼੍ਚ ਸਨਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚ ਸਨਾਤਨਃ
ਸਨਕ, ਸਨੰਦ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਨਾਤਨ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਉਪਜੇ।
ਆਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਮੁਖਤਃ ਕੁਮਾਰਃ ਕਨਕਪ੍ਰਭਃ
ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁਮਾਰ ਜਨਮਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਬੀਜਰੂਪੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਮਨੁਃ
ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਹੈ।
ਸਸ੍ਤ੍ਰੀਕਸ਼੍ਚ ਮਨੁਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਧਾਤ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਪਰਿਪਾਲਕਃ
ਉਹ ਮਨੁ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਧਾਤ੍ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਰੱਖਵਾਲੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।