ਏਕਭਾਗਃ ਕਲੇਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਤਦ੍ਧ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਕਲਿ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭਾਗ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਦਾ ਗਿਆ।
ਯਾਦृਕ੍ਤੇਜੋ ਰਵੇਰ੍ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਨ ਤਾਦृਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਪੁਨਃ 2.18.
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਹ ਜਿਹੀ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਉਦਯਂ ਯਾਤਿ ਕਾਲੇਨ ਬਾਲ੍ਯਤਾਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਚਪਨ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨੇ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਤਾਂ ਯਾਤਿ ਕਾਲੇ ਵੈ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਘਨੇ
ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਮੋਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੇ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਯਾਂ ਚ ਯਾਦृਸ਼ਃ।। । ਤਾਦृਸ਼ੋ ਨ ਭਵੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦਰਾ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਪੁਨਃ ਸ ਪੁष੍ਟਤਾਂ ਯਾਤਿ ਪਰਕੁਹ੍ਵਾ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਨਵਾਂ ਚੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਹੁਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਦਿਨੇ ਮ੍ਲਾਨੋ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਨਿਬਿਡੇ ਘਨੇ
ਜਦੋਂ ਰਾਹੂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਸਮ ਉਦੇਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਬਲਿਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭ੍ਰष੍ਟਸ਼੍ਰੀਃ ਸੁਤਲੇऽਧੁਨਾ
ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਫਿਰ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਾਲੇ ਜਲੇ ਨਿਮਗ੍ਨਾ ਸਾ ਤਿਰੋਭੂਤਾ ਵਿਪਦ੍ਗਤਾ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ।
ਚਰਾਚਰਾਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇਨ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਂ ਮृਤ੍ਯੁਞ੍ਜਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦਸਂਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਲਯਮ੍
ਮੈਂ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਣਗਿਣਤ ਵਾਰ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਲੈ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਸ ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ 2.18.
ਉਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਪੁਰਖ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰੋਤਿ ਸਤਤਂ ਯੋ ਹਿ ਤਨ੍ਨਾਮਗੁਣਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਗੁਣ ਸਦਾ ਜਪਦਾ ਹੈ,
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਕृਤੋ ਵਿਧਿਸ੍ਤੇਨ ਪਾਤਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕृਤੋ ਭਵੇ
ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰਂ ਸਂਹਾਰੇ ਨਿਯੁਜ੍ਯ ਵਿषਯੇ ਨृਪ
ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਤੇਨ ਮृਤ੍ਯੁਞ੍ਜਯੋऽਹਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਨੇਨ ਨਿਰ੍ਭਯਃ
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ,
ਰਾਜਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਂਖਚੂਡ ਉਵਾਚ ਤਥਾऽਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਯਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਮਨ੍ਨਿਵੇਦਨਮ੍
ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਮੇਰਾ ਅਰਜ਼ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤਿਦ੍ਰੋਹੇ ਮਹਤ੍ਪਾਪਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਮਧੁਨਾ ਤ੍ਰਯਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਸਭ੍ਰਾਤृਕੋ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਃ ਕਥਂ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਹਿਂਸਿਤਃ 2.18.
ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਪੁਰਾ ਸਮੁਦ੍ਰਮਥਨੇ ਪੀਯੂषਂ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਸੁਰੈਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ।
ਕ੍ਰੀਡਾਭਾਣ੍ਡਮਿਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਦੇਵਦਾਨਵਯੋਰ੍ਵਾਦਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਸਦਾ
ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਦੇ ਕਦੇ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਵਯੋਰ੍ਵਿਰੋਧੇ ਚ ਗਮਨਂ ਨਿष੍ਫਲਂ ਤਵ
ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਆਉਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਰਹੇਗਾ।
ਜਾਯਤੇ ਮਹਤੀ ਲਜ੍ਜਾ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਾऽਸ੍ਮਾਭਿਃ ਸਹਾਧੁਨਾ
ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਲਾਜ ਅਤੇ ਔਖਾ ਸਮਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਂਖਚੂਡਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯਾਹ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ:
ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਕਾ ਲਜ੍ਜਾ ਮਹਤੀ ਰਾਜਨ੍ਨਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਪਰਾਜਯੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਨ! ਹਾਰ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਲਾਜ ਜਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਹੈ?
ਯੁਦ੍ਧਮਾਦੌ ਹਰੇਰੇਵ ਮਧੁਨਾ ਕੈਟਭੇਨ ਚ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਅਤੇ ਮਧੁ-ਕੈਟਭ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਜੰਗ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਯੁਦ੍ਧਂ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤੇਨ ਗਦਾਭृਤਾ
ਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ।