ਅਥ ਦੂਤੇ ਗਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਂਖਚੂਡਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਦੂਤ ਉਥੇ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਕਤਵਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜ—
ਰਣਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਂ ਚ ਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁष੍ਕਕਣ੍ਠੋष੍ਠਤਾਲੁਕਾ 2.17.
ਲੜਾਈ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਅਤੇ ਜੀਭ ਸੁੱਕ ਗਏ।
ਤੁਲਸ੍ਯੁਵਾਚ ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵ ਰਕ੍ਸ਼ ਮੇ ਜੀਵਨਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਬਚਾ ਲੈ।
ਭੁਂਕ੍ਸ਼੍ਵ ਜਨ੍ਮਸੁ ਭੋਗ੍ਯਂ ਤਦ੍ਯਦ੍ਵੈ ਮਨਸਿ ਵਾਂਛਿਤਮ੍
ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਭੋਗ।
ਆਨ੍ਦੋਲਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾ ਮੇ ਮਨੋ ਦਗ੍ਧਂ ਚ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤੁਲਸੀਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨृਪੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਪੀ ਕੇ—
ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡ ਉਵਾਚ ਸ਼ੁਭਂ ਹਰ੍षਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਮਮਂਗਲਮ੍
ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਗੀ ਵਸਤੂ, ਖੁਸ਼ੀ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਗਮ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ—all ਕੁਝ—
ਕਾਲੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਖਾਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਾਲਤਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਫਲਾਨਿ ਪਕ੍ਵਾਨਿ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਕਾਲਤਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਕਦੇ ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਾਲੇ ਭੂਤਾਨਿ ਕਾਲੇ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਜੀਵ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਕਾਲੇ ਸृਜਤਿ ਪਾਤਾ ਪਾਤਿ ਚ ਕਾਲਤਃ
ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦੀਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਃ।। ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਪਾਤਾ ਚ ਸਂਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂਸ਼ੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ।2.17.
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲੇ ਸ ਏਵ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਂਬਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਮੇਵ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੱਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਹੈ।
ਭਜ ਸਤ੍ਯਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਰਾਧੇਸ਼ਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਪਰਮ੍
ਸੱਚੇ, ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ—ਰਾਧਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।
ਜਲਂ ਜਲੇਨ ਸृਜਤਿ ਜਲਂ ਪਾਤਿ ਜਲੇਨ ਯਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ਵਾਤਿ ਵਾਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮੀ ਚ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹਵਾ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਗਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਰ੍षਤੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚਰਤਿ ਜਨ੍ਤੁषੁ
ਹਰ ਪਲ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਕਾਲਮੂਲਂ ਯਮਸ੍ਯ ਚ ਯਮਂ ਪਰਮ੍
ਮੌਤ ਦਾ ਮੂਲ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੂਲ ਯਮ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।
ਸਂਹਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਚ ਸਂਹਰ੍ਤੁਸ੍ਤਂ ਕृष੍ਣਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ
ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ।
ਅਹਂ ਕੋ ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਚ ਕਾ ਵਾ ਵਿਧਿਨਾ ਯੋਜਿਤਃ ਪੁਰਾ
ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲੇ ਸੀ?
ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਕਾਤਰਃ ਸ਼ੋਕੇ ਵਿਪਤ੍ਤੌ ਚ ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ।। 2.17.
ਜੋ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਮ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਡਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ।
ਨਾਰਾਯਣਂ ਤਂ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਰਵ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
ਮਯਾ ਤ੍ਵਂ ਤਪਸਾ ਲਬ੍ਧਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਵਰੇਣ ਹਿ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਵृਨ੍ਦਾਵਨੇ ਚ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਗੋਲੋਕੇ ਤ੍ਵਂ ਲਭਿष੍ਯਸਿ
ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਗੋਲੋਕ ਵਿਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂਗੀ।
ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਉਥੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੇਗੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖਾਂਗਾ।
ਪੁਨਰ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਕਃ ਸ਼ੋਕੋ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ਪ੍ਰਿਯੇ ।। ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਦੇਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਂ ਵਿਧਾਯ ਚ
ਮੈਂ ਉਥੇ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਸੁਣ ਪਿਆਰੀ। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇਂਗੀ।
ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਹਰਿਂ ਮਾ ਕਾਨ੍ਤੇ ਕਾਤਰਾ ਭਵ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂਗੀ; ਪਿਆਰੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।
ਸੁष੍ਵਾਪ ਸ਼ੋਭਨੇ ਤਲ੍ਪੇ ਪੁष੍ਪਚਨ੍ਦਨਚਰ੍ਚਿਤੇ
ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤੀ।
ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਦੀਪਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਨ੍ਦਰੀਮ੍
ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀਵੀਆਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।