ਜਾਤਿਸ੍ਮਰੋऽਹਂ ਜਾਨਾਮਿ ਕृष੍ਣਮਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮੰਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮੇਵ ਰਾਧਿਕਾਕੋਪਾਜ੍ਜਾਤਾऽਸਿ ਭਾਰਤੇ ਭੁਵਿ
ਤੂੰ ਰਾਧਿਕਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੀ ਹੈਂ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ।
ਤੁਲਸ੍ਯੁਵਾਚ ਕਾਨ੍ਤਮੇਵਂਵਿਧਂ ਕਾਨ੍ਤਾ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦਿਚ੍ਛਤਿ ਕਾਮਤਃ
ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਰ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾऽਹਮਧੁਨਾ ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਪਰਾਜਿਤਾ
ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਾਰ ਗਈ ਹਾਂ।
ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਿਤਂ ਜਨਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਉ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਾਰੇ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਦਸ਼ਾਹੇਨ ਜਾਤਕੇ ਮृਤਕੇ ਤਥਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਮਾਸੇਨ ਵੇਦੇषੁ ਮਾਤृਵਦ੍ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਃ 2.16.
ਸ਼ੂਦਰ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤੀਚ੍ਛਯਾ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤਰਃ ਪਿਣ੍ਡਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਉਸਦੇ ਪਿਉ-ਦਾਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਤਰਪਣ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਤਪਸਾ ਜਪਹੋਮਪ੍ਰਪੂਜਨੈਃ
ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
ਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਭਾਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਤ੍ਵਂ ਚ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪਰਖਿਆ ਹੈ।
ਵਰਾਯ ਗੁਣਹੀਨਾਯ ਵृਦ੍ਧਾਯਾਜ੍ਞਾਨਿਨੇ ਤਥਾ
ਜਿਸ ਕੋਲ ਗੁਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਜੇ ਬੁੱਢਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਹੋਵੇ—
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕੋਪਯੁਕ੍ਤਾਯ ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਰ੍ਮੁਖਾਯ ਚ
ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ—
ਜਡਾਯ ਚੈਵ ਮੂਕਾਯ ਕ੍ਲੀਬਤੁਲ੍ਯਾਯ ਪਾਪਿਨੇ
ਜੋ ਮੰਦਾ, ਗੂੰਗਾ, ਨਪੁੰਸਕ ਵਰਗਾ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ—
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਗੁਣਿਨੇ ਚੈਵ ਯੂਨੇ ਚ ਵਿਦੁषੇऽਪਿ ਚ
ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਨੇਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ,
ਯਃ ਕਨ੍ਯਾਪਾਲਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕ੍ਰਯਂ ਯਦਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦੇਵੇ,
ਕਨ੍ਯਾਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषਂ ਚ ਤਤ੍ਰ ਭਕ੍ਸ਼ਤਿ ਪਾਤਕੀ
ਉਹ ਪਾਪੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੰਦ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋਨੌ ਚ ਲਭਤੇ ਜਨ੍ਮ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ 2.16.
ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁਲਸੀ ਵਿਰਰਾਮ ਤਪੋਵਨੇ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਰੋਕ ਲਿਆ।
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਨਨਾਮ ਤੁਲਸੀ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡਸ਼੍ਚ ਨਾਰਦ
ਤੁਲਸੀ, ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ।
ਕਿਂ ਕਰੋषਿ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡ ਸਂਵਾਦਮਨਯਾ ਸਹ
ਸ਼ੰਖਚੂੜ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਤ੍ਵਂ ਚ ਪੁਰੁषਰਤ੍ਨਂ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀष੍ਵਿਯਂ ਸਤੀ
ਤੂੰ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਹੈਂ, ਤੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਹੈ; ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਨੇਕ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਿਰੋਧਸੁਖਂ ਰਾਜਨ੍ਕੋ ਵਾ ਤ੍ਯਜਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਰਾਜਾ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਿਰਲੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮੁਪੇਕ੍ਸ਼ਸਿ ਤ੍ਵਂ ਕਾਨ੍ਤਮੀਦृਸ਼ਂ ਗੁਣਿਨਂ ਸਤੀ
ਸਤੀਏ, ਤੂੰ ਐਸੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਨੇਕ ਮਰਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?
ਯਥਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼ੇ ਯਥਾ ਕृष੍ਣੇ ਚ ਰਾਧਿਕਾ
ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਰਾਧਿਕਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਯਥਾ ਧਰਾ ਵਰਾਹੇ ਚ ਯਥਾ ਮੇਨਾ ਹਿਮਾਲਯੇ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਵਰਾਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੇਨਾ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਰੋਹਿਣੀ ਚ ਯਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਯਥਾ ਕਾਮੇ ਰਤਿਃ ਸਤੀ
ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਿਨੀ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਰਤੀ ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਤੀਏ,
ਯਥਾऽਹਲ੍ਯਾ ਗੌਤਮੇ ਚ ਦੇਵਹੂਤਿਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਦਮੇ 2.16.
ਜਿਵੇਂ ਅਹਲਿਆ ਗੌਤਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੇਵਹੁਤੀ ਕਰਦਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਯਥਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਯਜ੍ਞੇ ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਵਾਹਾ ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਦੇਵਸੇਨਾ ਯਥਾ ਸ੍ਕਨ੍ਦੇ ਧਰ੍ਮੇ ਮੂਤ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾ ਸਤੀ
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਸੇਨਾ ਸਕੰਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੂਤੀ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਤੀਏ,