ਕृਤ੍ਯਾਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਦ੍ਯਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਵੇਸ਼੍ਯਾਦਿਕਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—
ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਤਚ੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਜਾਣੋ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਭਾਵਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਭਾਵਾਨ੍ਮਧ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਰਭਾਵਤਃ
ਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਵੇਲੇ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਾਲਤ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ—
ਬਹੁਗੋष੍ਠਾ ਵृਤੇਨੈਵ ਰਿਪੁਰਾਜਭਯੇਨ ਚ
ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ—
ਇਦਂ ਮਧ੍ਯਮਰੂਪਂ ਚ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਰੂਪ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਨ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਕੁਲੇ ਜਾਤਃ ਪਣ੍ਡਿਤਸ਼੍ਚ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਅਕਲਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਨਹੀਂ।
ਆਗਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਸਮੀਪਮਾਜ੍ਞਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਧੁਨਾ 2.16.
ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਅਹਮੇਵ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡੋ ਦੇਵਵਿਦ੍ਰਾਵਕਾਰਕਃ
ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮष੍ਟਸੁ ਗੋਪੇषੁ ਗੋਗੋਪੀਪਾਰ੍षਦੇषੁ ਚ
ਮੈਂ ਅੱਠਾਂ ਗੋਆਲੇਆਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਗਾਂ ਅਤੇ ਗੋਆਲਣਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਜਾਤਿਸ੍ਮਰੋऽਹਂ ਜਾਨਾਮਿ ਕृष੍ਣਮਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮੰਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮੇਵ ਰਾਧਿਕਾਕੋਪਾਜ੍ਜਾਤਾऽਸਿ ਭਾਰਤੇ ਭੁਵਿ
ਤੂੰ ਰਾਧਿਕਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੀ ਹੈਂ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ।
ਤੁਲਸ੍ਯੁਵਾਚ ਕਾਨ੍ਤਮੇਵਂਵਿਧਂ ਕਾਨ੍ਤਾ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦਿਚ੍ਛਤਿ ਕਾਮਤਃ
ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਰ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾऽਹਮਧੁਨਾ ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਪਰਾਜਿਤਾ
ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਾਰ ਗਈ ਹਾਂ।
ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਿਤਂ ਜਨਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਉ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਾਰੇ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਦਸ਼ਾਹੇਨ ਜਾਤਕੇ ਮृਤਕੇ ਤਥਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਮਾਸੇਨ ਵੇਦੇषੁ ਮਾਤृਵਦ੍ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਃ 2.16.
ਸ਼ੂਦਰ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤੀਚ੍ਛਯਾ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤਰਃ ਪਿਣ੍ਡਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਉਸਦੇ ਪਿਉ-ਦਾਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਤਰਪਣ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਤਪਸਾ ਜਪਹੋਮਪ੍ਰਪੂਜਨੈਃ
ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
ਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਭਾਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਤ੍ਵਂ ਚ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪਰਖਿਆ ਹੈ।
ਵਰਾਯ ਗੁਣਹੀਨਾਯ ਵृਦ੍ਧਾਯਾਜ੍ਞਾਨਿਨੇ ਤਥਾ
ਜਿਸ ਕੋਲ ਗੁਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਜੇ ਬੁੱਢਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਹੋਵੇ—
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕੋਪਯੁਕ੍ਤਾਯ ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਰ੍ਮੁਖਾਯ ਚ
ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ—
ਜਡਾਯ ਚੈਵ ਮੂਕਾਯ ਕ੍ਲੀਬਤੁਲ੍ਯਾਯ ਪਾਪਿਨੇ
ਜੋ ਮੰਦਾ, ਗੂੰਗਾ, ਨਪੁੰਸਕ ਵਰਗਾ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ—
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਗੁਣਿਨੇ ਚੈਵ ਯੂਨੇ ਚ ਵਿਦੁषੇऽਪਿ ਚ
ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਨੇਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ,
ਯਃ ਕਨ੍ਯਾਪਾਲਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕ੍ਰਯਂ ਯਦਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦੇਵੇ,
ਕਨ੍ਯਾਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषਂ ਚ ਤਤ੍ਰ ਭਕ੍ਸ਼ਤਿ ਪਾਤਕੀ
ਉਹ ਪਾਪੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੰਦ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋਨੌ ਚ ਲਭਤੇ ਜਨ੍ਮ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ 2.16.
ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁਲਸੀ ਵਿਰਰਾਮ ਤਪੋਵਨੇ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਰੋਕ ਲਿਆ।
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਨਨਾਮ ਤੁਲਸੀ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡਸ਼੍ਚ ਨਾਰਦ
ਤੁਲਸੀ, ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ।