ਸੁਤਾਤ੍ਪਰਮਤਿਸ੍ਨੇਹਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਂ ਰਤਿਕਰ੍ਤਰਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵਧੀਕ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਵੇਲੇ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਰਿਪੁਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਵृਦ੍ਧਂ ਵਾ ਮੈਥੁਨਾਕ੍ਸ਼ਮਮ੍
ਉਹ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
ਚਰ੍ਚਯਾ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੀਂ ਤਂ ਕੀਨਾਸ਼ ਇਵ ਗੋਰਜਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਗੋਬਰ ਨੂੰ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕਪਟਰੂਪਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦੋषਾਸ਼੍ਰਯਾਂ ਸਦਾ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੱਗੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਉਗੁਣਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਤਪੋਮਾਰ੍ਗਾਰ੍ਗਲਾਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਕਪਾਟਿਕਾਮ੍
ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਤਾਲਾ ਹੈ।
ਹਰੇਰ੍ਭਕ੍ਤਿਵ੍ਯਵਹਿਤਾਂ ਸਰ੍ਵਮਾਯਾ ਕਰਣ੍ਡਿਕਾਮ੍
ਉਹ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਝੋਲੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਵਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਉਹ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਪੂਯਾਨਾਮਾਧਾਰਂ ਮਲਸਂਯੁਤਮ੍ ।।।2.16.
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪੀਪ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਾਯਾਰੂਪਂ ਮਾਯਿਨਾਂ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁਲਸੀ ਤਂ ਚ ਵਿਰਰਾਮ ਚ ਨਾਰਦ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।
ਸ਼ਂਖਚੂਡ ਉਵਾਚ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਤ੍ਯਮਲੀਕਂ ਚ ਕਿਂਚਿਨ੍ਮਤ੍ਤੋ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੁਝ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਧਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਮੋਹਨਮ੍
ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਰਾਧਿਕਾਦਿਕਮ੍
ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦੁਰਗਾ, ਸਾਵਿਤਰੀ, ਰਾਧਿਕਾ ਆਦਿਕ—
ਏਤਾਸਾਮਂਸ਼ਰੂਪਂ ਯਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪਂ ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦੇਵਹੂਤਿਸ੍ਸ੍ਵਧਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਦੇਵਹੁਤੀ, ਸਵਧਾ, ਸਵਾਹਾ ਤੇ ਦੱਖਿਣਾ—
ਕੁਬੇਰਵਾਯੁਪਤ੍ਨੀ ਸਾऽਪ੍ਯਦਿਤਿਸ਼੍ਚ ਦਿਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਾਯੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਦਿਤੀ ਤੇ ਦਿਤੀ ਵੀ—
ਅਹਲ੍ਯਾऽਰੁਨ੍ਧਤੀ ਮੇਨਾ ਤਾਰਾ ਮਨ੍ਦੋਦਰੀ ਪਰਾ
ਅਹਲਿਆ, ਅਰੁੰਧਤੀ, ਮੇਨਾ, ਤਾਰਾ, ਮੰਦੋਦਰੀ ਤੇ ਪਰਾਅ—
ਪੁष੍ਟਿਸ੍ਤੁष੍ਟਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਮੇਧਾ ਕਾਲਿਕਾ ਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ 2.16.
ਪੁਸ਼ਟੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਮੈਧਾ, ਕਾਲਿਕਾ ਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ—
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚ ਕਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤੁष੍ਟਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਪਰਾ
ਸਵਸਤੀ, ਸ਼ਰਧਾ, ਕਾਂਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪਰਾਅ—
ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵृਤ੍ਤਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ੋਭਾਪ੍ਰਭਾਂਸ਼ਕਮ੍
ਸੰਪੱਤੀ, ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਇੱਜਤ, ਕਰਮ, ਸੋਭਾ ਤੇ ਚਮਕ—
ਕृਤ੍ਯਾਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਦ੍ਯਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਵੇਸ਼੍ਯਾਦਿਕਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—
ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਤਚ੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਜਾਣੋ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਭਾਵਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਭਾਵਾਨ੍ਮਧ੍ਯਵृਤ੍ਤੇਰਭਾਵਤਃ
ਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਵੇਲੇ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਾਲਤ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ—
ਬਹੁਗੋष੍ਠਾ ਵृਤੇਨੈਵ ਰਿਪੁਰਾਜਭਯੇਨ ਚ
ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ—
ਇਦਂ ਮਧ੍ਯਮਰੂਪਂ ਚ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਰੂਪ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਨ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਕੁਲੇ ਜਾਤਃ ਪਣ੍ਡਿਤਸ਼੍ਚ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਅਕਲਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਨਹੀਂ।
ਆਗਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਸਮੀਪਮਾਜ੍ਞਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਧੁਨਾ 2.16.
ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਅਹਮੇਵ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡੋ ਦੇਵਵਿਦ੍ਰਾਵਕਾਰਕਃ
ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮष੍ਟਸੁ ਗੋਪੇषੁ ਗੋਗੋਪੀਪਾਰ੍षਦੇषੁ ਚ
ਮੈਂ ਅੱਠਾਂ ਗੋਆਲੇਆਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਗਾਂ ਅਤੇ ਗੋਆਲਣਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।