ਲਮ੍ਪਟੋऽਸਤ੍ਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਉਹ ਕਾਮੀ ਹੈ, ਨੀਵੀਂ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ।
ਆਪਾਤ ਮਧੁਰਾਮਨ੍ਤੇ ਚਾਨ੍ਤਕਾਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਾਮ੍
ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹृਦਯੇ ਕ੍ਸ਼ੁਰਧਾਰਾਭਾਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਮਧੁਰਭਾषਿਣੀਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਉਸਤਰੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਮੂੰਹੋਂ ਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਵਾਮਿਵਸ਼ਗਾਮਨ੍ਯਥੈਵਾਵਸ਼ਾਂ ਸਦਾ
ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਹ ਮਾਲਕ ਦੇ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਪੁਰਾਣੇ ਯਾਸਾਂ ਚ ਚਰਿਤ੍ਰਮਨਿਰੂਪਿਤਮ੍
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਤਾਸਾਂ ਕੋ ਵਾ ਰਿਪੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੀਂ ਨਵਂ ਨਵਮ੍
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੌਣ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਕੌਣ ਮਿੱਤਰ ਹੈ?
ਬਾਹ੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਤੀਤ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੀਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯੇ ਛਲਾਚ੍ਛਾਦਯਨ੍ਤੀਂ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਮੈਥੁਨਲਾਲਸਾਮ੍ 2.16.
ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਝੂਠ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਲਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਿਨੀਂ ਮੈਥੁਨਾਭਾਵੇ ਕੋਪਿਨੀਂ ਕਲਹਾਂਕੁਰਾਮ੍
ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।
ਸੁਮृष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੀਤਤੋਯਮਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੀਂ ਚ ਮਾਨਸੇ
ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਤਾਤ੍ਪਰਮਤਿਸ੍ਨੇਹਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਂ ਰਤਿਕਰ੍ਤਰਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵਧੀਕ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਵੇਲੇ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਰਿਪੁਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਵृਦ੍ਧਂ ਵਾ ਮੈਥੁਨਾਕ੍ਸ਼ਮਮ੍
ਉਹ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
ਚਰ੍ਚਯਾ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੀਂ ਤਂ ਕੀਨਾਸ਼ ਇਵ ਗੋਰਜਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਗੋਬਰ ਨੂੰ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕਪਟਰੂਪਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦੋषਾਸ਼੍ਰਯਾਂ ਸਦਾ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੱਗੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਉਗੁਣਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਤਪੋਮਾਰ੍ਗਾਰ੍ਗਲਾਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਕਪਾਟਿਕਾਮ੍
ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਤਾਲਾ ਹੈ।
ਹਰੇਰ੍ਭਕ੍ਤਿਵ੍ਯਵਹਿਤਾਂ ਸਰ੍ਵਮਾਯਾ ਕਰਣ੍ਡਿਕਾਮ੍
ਉਹ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਝੋਲੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਵਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਉਹ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਪੂਯਾਨਾਮਾਧਾਰਂ ਮਲਸਂਯੁਤਮ੍ ।।।2.16.
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪੀਪ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਾਯਾਰੂਪਂ ਮਾਯਿਨਾਂ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁਲਸੀ ਤਂ ਚ ਵਿਰਰਾਮ ਚ ਨਾਰਦ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।
ਸ਼ਂਖਚੂਡ ਉਵਾਚ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਤ੍ਯਮਲੀਕਂ ਚ ਕਿਂਚਿਨ੍ਮਤ੍ਤੋ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੁਝ ਝੂਠ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਧਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਮੋਹਨਮ੍
ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਰਾਧਿਕਾਦਿਕਮ੍
ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦੁਰਗਾ, ਸਾਵਿਤਰੀ, ਰਾਧਿਕਾ ਆਦਿਕ—
ਏਤਾਸਾਮਂਸ਼ਰੂਪਂ ਯਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪਂ ਵਾਸ੍ਤਵਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦੇਵਹੂਤਿਸ੍ਸ੍ਵਧਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਦੇਵਹੁਤੀ, ਸਵਧਾ, ਸਵਾਹਾ ਤੇ ਦੱਖਿਣਾ—
ਕੁਬੇਰਵਾਯੁਪਤ੍ਨੀ ਸਾऽਪ੍ਯਦਿਤਿਸ਼੍ਚ ਦਿਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਾਯੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਦਿਤੀ ਤੇ ਦਿਤੀ ਵੀ—
ਅਹਲ੍ਯਾऽਰੁਨ੍ਧਤੀ ਮੇਨਾ ਤਾਰਾ ਮਨ੍ਦੋਦਰੀ ਪਰਾ
ਅਹਲਿਆ, ਅਰੁੰਧਤੀ, ਮੇਨਾ, ਤਾਰਾ, ਮੰਦੋਦਰੀ ਤੇ ਪਰਾਅ—
ਪੁष੍ਟਿਸ੍ਤੁष੍ਟਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਮੇਧਾ ਕਾਲਿਕਾ ਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ 2.16.
ਪੁਸ਼ਟੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਮੈਧਾ, ਕਾਲਿਕਾ ਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ—
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚ ਕਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤੁष੍ਟਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਪਰਾ
ਸਵਸਤੀ, ਸ਼ਰਧਾ, ਕਾਂਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪਰਾਅ—
ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵृਤ੍ਤਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ੋਭਾਪ੍ਰਭਾਂਸ਼ਕਮ੍
ਸੰਪੱਤੀ, ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਇੱਜਤ, ਕਰਮ, ਸੋਭਾ ਤੇ ਚਮਕ—