ਮਣੀਨ੍ਦ੍ਰਮੁਖ੍ਯਖਚਿਤਕ੍ਵਣਨ੍ਮਞ੍ਜੀਰਰਞ੍ਜਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਵਧੀਆ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਘੁੰਘਰੂ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਦਧਤੀਂ ਕਬਰੀਭਾਰਂ ਮਾਲਤੀਮਾਲ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਲਟ ਨੂੰ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਕੁਣ੍ਡਲਯੁਗ੍ਮਸ਼੍ਰੀਸੁषੁਮਾਪਰਿਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਕੁੰਡਲਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰਤ੍ਨਕਂਕਣਕੇਯੂਰਸ਼ਂਖਭੂषਣਭੂषਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਗਣ, ਬਾਂਹਬੰਦ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀਆਂ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਂ ਲਲਿਤਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸੁਸ਼ੀਲਾਂ ਸੁਦਤੀਂ ਸਤੀਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਨਰਮ, ਸੋਹਣੀ, ਚੰਗੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ, ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ—
ਸ਼ਂਖਚੂਡ ਉਵਾਚ ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਕਾਮਿਨਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਕਲ੍ਯਾਣਦਾਯਿਨਿ
ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਔਰਤ, ਜੋ ਸਭ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੋਗਾਦਿਸਰਿਤਿਵਿਹਾਰੇ ਹਾਰਰੂਪਿਣਿ
ਤੂੰ ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਕਾਮਾ ਵਾਮਲੋਚਨਾ 2.16.
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ—
ਤੁਲਸ੍ਯੁਵਾਚ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਹ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ।
ਕਾਮਿਨੀਂ ਕੁਲਜਾਤਾਂ ਚ ਰਹਸ੍ਯੇਕਾਕਿਨੀਂ ਸਤੀਮ੍
ਇੱਕ ਔਰਤ, ਜੋ ਉੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਇਕੱਲੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਗੁਪਤ ਥਾਂ 'ਤੇ।
ਲਮ੍ਪਟੋऽਸਤ੍ਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਉਹ ਕਾਮੀ ਹੈ, ਨੀਵੀਂ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ।
ਆਪਾਤ ਮਧੁਰਾਮਨ੍ਤੇ ਚਾਨ੍ਤਕਾਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਾਮ੍
ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹृਦਯੇ ਕ੍ਸ਼ੁਰਧਾਰਾਭਾਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਮਧੁਰਭਾषਿਣੀਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਉਸਤਰੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਮੂੰਹੋਂ ਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਵਾਮਿਵਸ਼ਗਾਮਨ੍ਯਥੈਵਾਵਸ਼ਾਂ ਸਦਾ
ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਹ ਮਾਲਕ ਦੇ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਪੁਰਾਣੇ ਯਾਸਾਂ ਚ ਚਰਿਤ੍ਰਮਨਿਰੂਪਿਤਮ੍
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਤਾਸਾਂ ਕੋ ਵਾ ਰਿਪੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤੀਂ ਨਵਂ ਨਵਮ੍
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੌਣ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਕੌਣ ਮਿੱਤਰ ਹੈ?
ਬਾਹ੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਤੀਤ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੀਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯੇ ਛਲਾਚ੍ਛਾਦਯਨ੍ਤੀਂ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਮੈਥੁਨਲਾਲਸਾਮ੍ 2.16.
ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਝੂਠ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਲਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਿਨੀਂ ਮੈਥੁਨਾਭਾਵੇ ਕੋਪਿਨੀਂ ਕਲਹਾਂਕੁਰਾਮ੍
ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।
ਸੁਮृष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੀਤਤੋਯਮਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੀਂ ਚ ਮਾਨਸੇ
ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਤਾਤ੍ਪਰਮਤਿਸ੍ਨੇਹਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਂ ਰਤਿਕਰ੍ਤਰਿ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵਧੀਕ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਵੇਲੇ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਰਿਪੁਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਵृਦ੍ਧਂ ਵਾ ਮੈਥੁਨਾਕ੍ਸ਼ਮਮ੍
ਉਹ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
ਚਰ੍ਚਯਾ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੀਂ ਤਂ ਕੀਨਾਸ਼ ਇਵ ਗੋਰਜਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਗੋਬਰ ਨੂੰ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕਪਟਰੂਪਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦੋषਾਸ਼੍ਰਯਾਂ ਸਦਾ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੱਗੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਉਗੁਣਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਤਪੋਮਾਰ੍ਗਾਰ੍ਗਲਾਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਕਪਾਟਿਕਾਮ੍
ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਤਾਲਾ ਹੈ।
ਹਰੇਰ੍ਭਕ੍ਤਿਵ੍ਯਵਹਿਤਾਂ ਸਰ੍ਵਮਾਯਾ ਕਰਣ੍ਡਿਕਾਮ੍
ਉਹ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਝੋਲੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਵਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਉਹ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਪੂਯਾਨਾਮਾਧਾਰਂ ਮਲਸਂਯੁਤਮ੍ ।।।2.16.
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪੀਪ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਾਯਾਰੂਪਂ ਮਾਯਿਨਾਂ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁਲਸੀ ਤਂ ਚ ਵਿਰਰਾਮ ਚ ਨਾਰਦ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।