ਯਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮ ਭ੍ਰਮੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਚ ਭਾਰਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਜਨਮ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣਾ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,
ਜਨ੍ਮ ਕਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਲਬ੍ਧਂ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪੁਣ੍ਯਵਤੋ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਸ ਘਰ ਵਿਚ, ਕਿਹੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨੇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਇਆ,
ਆਵਿਰ੍ਭੂਯ ਚ ਤਦ੍ਗੇਹਾਤ੍ਕ੍ਵਾਗਤਃ ਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਉਹ ਉਸ ਘਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਗਿਆ,
ਭਾਰਾਵਤਰਣਂ ਕੇਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੋ ਗੋਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸਃ
ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਗਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ,
ਇਤੀਦਮਨ੍ਯਦਾਖ੍ਯਾਨਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਰਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ,
ਸ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਨ੍ਮਯਾ ਪृष੍ਟਮਪृष੍ਟਂ ਵਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇ,
ਸ਼ਿष੍ਯਪृष੍ਟਮਪृष੍ਟਂ ਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਚ ਯਃ
ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਾਗਤੋऽਹਂ ਯਾਮਿ ਨਾਰਾਯਣਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਸਿਧ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਸਮੂਹਂ ਚ ਨਮਸ੍ਕਰ੍ਤੁਮਿਹਾਗਤਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਦੇਵਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਗੁਰੁਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨ ਨਮੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਭ੍ਰਮਾਤ੍ 1.1.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—
ਹਰਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੂਪੇਕ੍ਸ਼ਣ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ ਭ੍ਰਮਤਿ ਭੂਤਲੇ
ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਹਰੀ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਸਰ੍ਵਮਭੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਾਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮਨ ਚਾਹਿਆ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਪੁਰਾਣੋਪਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਵੇਦਾਨਾਂ ਭ੍ਰਮਭਞ੍ਜਨਮ੍
ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਉਪਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਿਨਾਂ ਕਾਮਦਂ ਚੇਦਂ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਮ੍
ਇਹ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਣ੍ਡਂ ਸਰ੍ਵਬੀਜਂ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਵੈष੍ਣਵਾ ਯੋਗਿਨਃ ਸਨ੍ਤੋ ਨ ਚ ਭਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੌਨਕ
ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਜੋਗੀ ਤੇ ਨੇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਸ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ।
ਸਨ੍ਤੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਾਦ੍ਯੋਗਿਸਂਗੇਨ ਯੋਗਿਨਃ
ਨੇਕ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋਗੀ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ।
ਯਤ੍ਰੋਦ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਦੇਵੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੇਵੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੀਵਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਉਥੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਤ੍ਰ ਕਲਾਂਸ਼ਾਨਾਂ ਨਿਰੂਪਣਮ੍ 1.1.
ਉਥੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸੁਕृਤੀਨਾਂ ਦੁष੍ਕृਤੀਨਾਂ ਯਦ੍ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤੋ ਗਣੇਸ਼ਖਣ੍ਡੇ ਚ ਤਜ੍ਜਨ੍ਮ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਗਣੇਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ਭृਗੁਸਂਵਾਦੇ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਗਣੇਸ਼ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਜਨ੍ਮਖਣ੍ਡਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੁਵੋ ਭਾਰਾਵਤਰਣਂ ਕ੍ਰੀਡਾਕੌਤੁਕਮਙ੍ਗਲਮ੍
ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣਾ, ਇੱਕ ਖੇਡ, ਅਚੰਭਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪੁਰਾਣਪ੍ਰਵਰਂ ਪਰਮ੍
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉੱਚਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਪ੍ਸਿਤਂ ਸ਼੍ਰੀਦਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਪੂਰ੍ਣਕਾਰਣਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਆਸ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰਭੂਤਂ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਕੇਵਲਂ ਵੇਦਸਂਮਿਤਮ੍
ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੂਲ ਭਾਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤਕਂ ਤੇਨ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਪੁਰਾਵਿਦਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਾਮਯੇ ਚ ਗੋਲੋਕੇ ਕृष੍ਣੇਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ 1.1.
ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਨ।