ਵਰ੍षਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਕਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ।
ਵਰ੍षੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਯੁਗੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦਾਂ ਮਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਯੁਗਾਨਾਮੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਮੇ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਗਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਠਾਈਵਾਂ ਇੰਦਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਲਯਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰਾਦृष੍ਟਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਲੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ।
ऋषਯੋ ਜੀਵਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਲੀਨਾਃ ਕृष੍ਣੇ ਪਰਾਤ੍ਪਰੇ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਰਮ ਪਰਾਤਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲਯੇ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕੇऽਤੀਤੇ ਪਾਤੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮুনি, ਜਦੋਂ ਆਦਿ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨ੍ਯਖਿਲਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਮੇषਮਾਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਲਯੋ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜਲਪ੍ਲੁਤਮ੍ 2.7.
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕਤਿਵਿਧਾ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਲਯਃ ਕਤਿਵਿਧੋऽਪਿ ਵਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਲੀਨ ਦੇ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ?
ਸृष੍ਟੀਨਾਂ ਚ ਕਲਾਨਾਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚ ਨਾਰਦ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਰਚਨਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਬਾਰੇ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੈਕ ਏਵ ਸਃ
ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਸਰਤਾਜ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਮਹਾਵਿਰਾਟ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਵਿਰਾਟ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸ ਚ ਕृष੍ਣੋ ਦ੍ਵਿਧਾਭੂਤੋ ਦ੍ਵਿਭੁਜਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ
ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਤृਣਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਸ ਦੇ ਤਣੇ ਤਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਧ੍ਯੇਕਂ ਸृष੍ਟਿਮੂਲਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਇੱਕ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰੁਪਾਧਿਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਉਹ ਬਿਨਾ ਲਕੜੀਆਂ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਭੁਜਂ ਮੁਰਲੀਹਸ੍ਤਂ ਗੋਪਵੇषਂ ਕਿਸ਼ੋਰਕਮ੍
ਉਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੁਰਲੀ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਗੋਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ।
ਕਰੋਤਿ ਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾ ਕਮ ਲੋਦ੍ਭਵਃ 2.7.
ਜੋ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਧਾਤਾ ਹੈ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਤ੍ਤਪਸਾ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਸਮੋ ਮਹਾਨ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਮਹਾਮਾਯਾ ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤੀਸ਼੍ਵਰੀ
ਮਹਾਮਾਇਆ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸਰਵੋਚ ਦੇਵੀ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੇਦਮਾਤਾ ਚ ਵੇਦਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤਾ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਿਦੇਵੀ ਸਾ ਪੂਜ੍ਯਾ ਚ ਵਿਦੁषਾਂ ਪੁਰਾ
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਸੇਵਯਾ ਯਤ੍ਤਪਸਾ ਪ੍ਰਦਾਤ੍ਰੀ ਸਰ੍ਵਸਂਪਦਾਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਸੇਵਯਾ ਯਤ੍ਤਪਸਾ ਸਰ੍ਵਵਿਸ਼੍ਵੇषੁ ਪੂਜਿਤਾ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗੀ ਹੋਈ,
ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀ ਸਰ੍ਵਵਨ੍ਦ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ ਯਾ ਪਤਿਮ੍
ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ,
ਕृष੍ਣਵਾਮਾਂਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਕृष੍ਣਪ੍ਰੇਮਾਧਿਦੇਵਤਾ
ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਖੱਬੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਦੇਵੀ ਹੈ,
ਸਰ੍ਵਾਧਿਕਂ ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਮਾਨਗੌਰਵਮ੍ 2.7.
ਉਸ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੋਹਣਾਪ, ਚੰਗਾ ਨਸੀਬ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਇੱਜ਼ਤ ਹੈ।
ਤਪਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਤਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਚ ਪਰ੍ਵਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ,
ਕृਸ਼ਾਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਰਹਿਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਲੋਪਮਾਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੁਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਚੰਨਣ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ,