ਤਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾਃ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੁਦਯਂ ਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਉਗਣਗੇ।
ਕਲੌ ਗਤੇ ਚ ਦੁਰ੍ਦ੍ਧਰ੍षੇ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ
ਜਦੋਂ ਕਲਿਜੁਗ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਆਰੰਭ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਦੁਰਜੈ,
ਤਪਸ੍ਵਿਨਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾ ਵੇਦਜ੍ਞਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭੁਵਿ
ਤਪਸੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਣਗੇ।
ਰਾਜਾਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਪ੍ਰਭਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਿਣਃ
ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣਗੇ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਵਾਣਿਜ੍ਯਨਿਰਤਾ ਵਿਪ੍ਰਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ
ਵੈਸ਼, ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੋਣਗੇ।
ਵਿਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਂ ਵਂਸ਼ਾ ਵਿष੍ਣੁਯਜ੍ਞਪਰਾਯਣਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਪੁਰਾਣਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ऋਤੁਗਾਮਿਨਃ
ਉਹ ਵੇਦ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਤੇ ਰੁਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰਿਪਾਚ੍ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਪਾਚ੍ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਸ੍ਮृਤਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦਵਾਪਰ ਵਿਚ ਉਹ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਰਾਃ ਸਪ੍ਤ ਯਥਾ ਵਿਪ੍ਰ ਤਿਥਯਃ षੋਡਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ 2.7.
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌ ਪਕ੍ਸ਼ੌ ਚਾਯਨੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਹਰੈਰ੍ਦਿਨਮ੍
ਦੋ ਪੱਖ ਤੇ ਦੋ ਅਯਨ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਚਾਰ ਪਹਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍षਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਕਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ।
ਵਰ੍षੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਯੁਗੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦਾਂ ਮਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਯੁਗਾਨਾਮੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਮੇ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਗਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਠਾਈਵਾਂ ਇੰਦਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਲਯਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰਾਦृष੍ਟਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਲੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ।
ऋषਯੋ ਜੀਵਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਲੀਨਾਃ ਕृष੍ਣੇ ਪਰਾਤ੍ਪਰੇ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਰਮ ਪਰਾਤਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲਯੇ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕੇऽਤੀਤੇ ਪਾਤੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮুনি, ਜਦੋਂ ਆਦਿ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨ੍ਯਖਿਲਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਮੇषਮਾਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਲਯੋ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜਲਪ੍ਲੁਤਮ੍ 2.7.
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕਤਿਵਿਧਾ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਲਯਃ ਕਤਿਵਿਧੋऽਪਿ ਵਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਲੀਨ ਦੇ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ?
ਸृष੍ਟੀਨਾਂ ਚ ਕਲਾਨਾਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚ ਨਾਰਦ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਰਚਨਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਬਾਰੇ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੈਕ ਏਵ ਸਃ
ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਸਰਤਾਜ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਮਹਾਵਿਰਾਟ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਵਿਰਾਟ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸ ਚ ਕृष੍ਣੋ ਦ੍ਵਿਧਾਭੂਤੋ ਦ੍ਵਿਭੁਜਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ
ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਤृਣਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਸ ਦੇ ਤਣੇ ਤਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਧ੍ਯੇਕਂ ਸृष੍ਟਿਮੂਲਂ ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਇੱਕ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੱਚਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰੁਪਾਧਿਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਉਹ ਬਿਨਾ ਲਕੜੀਆਂ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਭੁਜਂ ਮੁਰਲੀਹਸ੍ਤਂ ਗੋਪਵੇषਂ ਕਿਸ਼ੋਰਕਮ੍
ਉਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੁਰਲੀ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਗੋਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ।
ਕਰੋਤਿ ਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾ ਕਮ ਲੋਦ੍ਭਵਃ 2.7.
ਜੋ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਧਾਤਾ ਹੈ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਤ੍ਤਪਸਾ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਸਮੋ ਮਹਾਨ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।