ਅਧ੍ਯਾਪਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੈਃ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਯੈਰਧੀਤਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰੈਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਿਆ,
ਤ੍ਵਂ ਸਂਸ੍ਤੁਤਾ ਪੂਜਿਤਾ ਚ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਮਨੁਮਾਨਵੈਃ 2.5.
ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਮਨੂ ਤੇ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਦਾ ਸਿਫ਼ਤ ਤੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਜਡੀਭੂਤਃ ਸਹਸ੍ਰਾਸ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੂਰਖ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰਾਤ੍ਮਕਨ੍ਧਰਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ گردਨ ਨਿਵਾ ਲਈ।
ਤਦਾ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤ੍ਵਰੂਪਾ ਸਾ ਤੇਨਾਦृष੍ਟਾऽਪ੍ਯੁਵਾਚ ਤਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜੋਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਕृਤਂ ਵਾਣੀਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਃ ਸਂਯਤਃ ਪਠੇਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਵਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਮਹਾਮੂਰ੍ਖਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾ ਵਰ੍षਮੇਕਂ ਚ ਯਃ ਪਠੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਮੰਦੀ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਕ ਸਾਲ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰੇ,
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਗਙ੍ਗਾਸ਼ਾਪੇਨ ਕਲਯਾ ਕਲਹਾਦ੍ਭਾਰਤੇ ਸਰਿਤ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੰਗਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਝਗੜਿਆਂ ਕਰਕੇ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਕਰਕੇ,
ਪੁਣ੍ਯਦਾ ਪੁਣ੍ਯਜਨਨੀ ਪੁਣ੍ਯਤੀਰ੍ਥਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨੇਕੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸਾਕਾਰ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਂ ਤਪੋਰੂਪਾ ਤਪਸ੍ਯਾਕਾਰਰੂਪਿਣੀ
ਤਪਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਪ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸੂਰਤ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀਤੋਯੇ ਗਤਂ ਯੈਰ੍ਮਾਨਵੈਰ੍ਭੁਵਿ
ਜ্ঞান ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—
ਭਾਰਤੇ ਕृਤਪਾਪਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਲੀਲਯਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮਕ੍ਸ਼ਯਾਯਾਂ ਦਿਨਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਚੌਦਵੀ ਨੂੰ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਅਖੰਡ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ—
ਅਨੁषਙ੍ਗੇਣ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤਿ ਹੇਲਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾऽਪਿ ਵਾ
ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਬੇਧਿਆਨ, ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ—
ਸਰਸ੍ਵਤੀਮਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਚ ਮਾਸਮੇਕਂ ਤੁ ਯੋ ਜਪੇਤ੍
ਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਸਰਸਵਤੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਤੋਯੇ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਮੁਣ੍ਡਯੇਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਭਾਰਤੀਗੁਣਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ 2.6.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਪੁਨਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸਨ੍ਦੇਹਚ੍ਛੇਦਂ ਸ਼ੌਨਕ ਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਸੂਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕਲਯਾ ਕਲਹੇਨੈਵ ਸਮਭੂਤ੍ਪੁਣ੍ਯਦਾ ਸਰਿਤ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਝਗੜੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਰਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਾਰਾਣਾਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਕੌਤੁਕਂ ਮਮ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਥਂ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਸਾ ਗਙ੍ਗਾ ਪੂਜਿਤਾਂ ਤਾਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍
ਗੰਗਾ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੂਜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ?
ਤੇਜਸ੍ਵਿਨ੍ਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਵਾਦਕਾਰਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਚਮਕਦਾਰਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਗਙ੍ਗਾ ਤਿਸ੍ਰੋ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਹਰੇਰਪਿ
ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਗੰਗਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ।
ਚਕਾਰ ਸੈਕਦਾ ਗਙ੍ਗਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮੁਖਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੰਗਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ।
ਵਿਭੁਰ੍ਜਹਾਸ ਤਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਮੁਦਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਮੁਸਕੁਰਾਇਆ।
ਬੋਧਯਾਮਾਸ ਤਾਂ ਪਦ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪਾ ਚ ਸਸ੍ਮਿਤਾ 2.6.
ਪਦਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਹੌਲੇ ਹੱਸ ਕੇ ਸਮਝਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਵਾਚ ਗਙ੍ਗਾਂ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਲੋਚਨਾ
ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਗੱਲ ਕਰੀ।
ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਸ੍ਯ ਵਰਿष੍ਠਸ੍ਯ ਵਿਪਰੀਤਾ ਖਲਸ੍ਯ ਚ
ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ, ਤੇ ਉਲਟ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ
ਜ੍ਞਾਤਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਮਧਿਕਂ ਗਂਗਾਯਾਂ ਤੇ ਗਦਾਧਰ
ਗਦਾਧਰ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਸੀਬ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਨ।