ਮਹਾਵਾਗ੍ਮੀ ਕਵੀਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯੀ ਭਵੇਤ੍ 2.4.
ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਾ ਵਕਤਾ, ਚੋਟੀ ਦਾ ਕਵੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਤੇ ਕਾਣ੍ਵਸ਼ਾਖੋਕ੍ਤਂ ਕਥਿਤਂ ਕਵਚਂ ਮੁਨੇ
ਮੁਨੇ, ਇਹ ਕਵਚ ਕਾਣਵ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਮਹਾਮੁਨਿਰ੍ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਯੇਨ ਤੁष੍ਟਾਵ ਤਾਂ ਪੁਰਾ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਗੁਰੁਸ਼ਾਪਾਚ੍ਚ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਹਤਵਿਦ੍ਯੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਅਪਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਵੰਞ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਪਸਾ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਕੋਣਾਰ੍ਕੇ ਦृष੍ਟਿਗੋਚਰੇ
ਉਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਕੋਣਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਤਂ ਪਾਠਯਾਮਾਸ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਮੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਸੂਰਜ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।
ਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੀਨਨਾਥੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਨਂ ਜਗਾਮ ਸਃ
ਉਹ ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਉਵਾਚ ਗੁਰੁਸ਼ਾਪਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰष੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਯਾਹੀਨਂ ਚ ਦੁਃਖਿਤਮ੍
ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਯਾਦਸ਼ਤ ਖੋ ਗਈ, ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਦੇਹਿ ਸ੍ਮृਤਿਂ ਦੇਹਿ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਿਦੇਵਤੇ
ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦਸ਼ਤ ਦੇ, ਹੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਬਖ਼ਸ਼।
ਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿਰ੍ਮਿਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਚ ਸਚ੍ਛਿष੍ਯਂ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਤੇ ਚੰਗਾ, ਪੱਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼।
ਲੁਪ੍ਤਾਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਦੈਵਵਸ਼ਾਨ੍ਨਵਾਂ ਕੁਰੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਕਰ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਾ ਪਰਮਾ ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪਾ ਸਨਾਤਨੀ 2.5.
ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਸਦਾ ਲਈ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਹੋ।
ਯਯਾ ਵਿਨਾ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਜ੍ਜੀਵਨ੍ਮृਤਂ ਸਦਾ
ਤੁਾਡੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਰੇ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਯਯਾ ਵਿਨਾ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮੂਕਮੁਨ੍ਮਤ੍ਤਵਤ੍ਸਦਾ
ਤੁਾਡੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਗੂੰਗਾ ਤੇ ਪਾਗਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਧ ਬਿਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਹਿਮਚਨ੍ਦਨਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਕੁਮੁਦਾਮ੍ਭੋਜ ਸਨ੍ਨਿਭਾ
ਤੁਸੀਂ ਹਿਮ, ਚੰਦਨ, ਚੰਬੇ ਦੀ ਫੁੱਲ, ਚੰਦ, ਕੁੰਦ ਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਸੁਚਿੱਤ ਹੋ।
ਵਿਸਰ੍ਗਬਿਨ੍ਦੁਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯਦਧਿष੍ਠਾਨਮੇਵ ਚ
ਤੁਸੀਂ ਵਿਸਰਗ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੂਮਤ ਵਾਲੀ ਹੋ।
ਯਯਾ ਵਿਨਾऽਤ੍ਰ ਸਂਖ੍ਯਾਕृਤ੍ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਤੇ
ਤੁਾਡੇ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਵਰੂਪਾ ਯਾ ਦੇਵੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤਾ
ਉਹ ਦੇਵੀ ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਮੂਲ ਮਾਤਾ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਯਾਦਸ਼ਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਜੀਤਾ ਜਾਗਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਯਤ੍ਰ ਵੈ
ਜਿੱਥੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।
ਤਦਾऽऽਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਈਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਸ ਚ ਤੁष੍ਟਾਵ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਾਜ੍ਞਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ 2.5.
ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਯਦਾऽਪ੍ਯਨਨ੍ਤਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਜ੍ਞਾਨਮੇਕਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਨੇ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸੂਝ ਪੁੱਛੀ,
ਤਦਾ ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਸ ਤੁष੍ਟਾਵ ਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਜ੍ਞਯਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸਃ ਪੁਰਾਣਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਸਮਪृਚ੍ਛਤ ਵਾਲ੍ਮਿਕਿਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਤਦਾ ਚਕਾਰ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਵਦ੍ਵਰੇਣ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੇਰੇ ਵਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੇ ਉਹ ਗੁੱਝ ਬਣਾਈ।
ਪੁਰਾਣਸੂਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਵ੍ਯਾਸਃ ਕृष੍ਣਕਲੋਦ੍ਭਵਃ ਤਦਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ ਕਵੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਗੁੱਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਨਮੇ ਵਿਅਾਸ ਨੇ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਵੈ ਵੇਦਭਾਗਂ ਚ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਚਕਾਰ ਹ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵੀ ਲਿਖੇ।
ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦਦੌ ਵਿਭੁਃ
ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਦਧ੍ਯੌ ਚ ਪੁष੍ਕਰੇ ਉਵਾਚ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਤਦਰ੍ਥਂ ਚ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਦਿਵਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ।