ਵृਨ੍ਦਾਂ ਵृਨ੍ਦਾਵਨੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵਪਾਵਨੀਂਵਿਸ਼੍ਵਪੂਜਿਤਾਮ੍
ਵ੍ਰਿੰਦਾ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਨ੍ਨਾਮਾष੍ਟਕਂ ਚੈਤ ਤ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਨਾਮਾਰ੍ਥਸਂਯੁਤਮ੍
ਇਹ ਅੱਠ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਨਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੀਪੂਰ੍ਣਿਮਾਯਾਂ ਚ ਤੁਲਸ੍ਯਾ ਜਨ੍ਮ ਮਙ੍ਗਲਮ੍
ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਯਃ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤਾਂ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਪਾਵਨੀਮ੍
ਉਸ ਦਿਨ, ਜੋ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਤੁਲਸੀਪਤ੍ਰਂ ਵਿष੍ਣਵੇ ਯੋ ਦਦਾਤਿ ਚ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਅਪੁਤ੍ਰੋ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਾਹੀਨੋ ਲਭੇਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਗੀ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰੋਗਾਦ੍ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍
ਰੋਗੀ ਆਪਣੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੜੇ ਹੋਏ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਪ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਧ੍ਯਾਨਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਸ਼ृਣੁ
ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣ।
ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤਾਂ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚਾਵਾਹਨਂ ਵਿਨਾ 2.22.
ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜ, ਭਾਵੇਂ ਆਵਾਹਨ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਤੁਲਸੀਂ ਪੁष੍ਪਸਾਰਾਂ ਚ ਸਤੀਂ ਪੂਜ੍ਯਾਂ ਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਤੁਲਸੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ।
ਪੁष੍ਪੇषੁ ਤੁਲਨਾਪ੍ਯਸ੍ਯਾ ਨਾਸੀਦ੍ਦੇਵੀषੁ ਵਾ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮুনি, ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸ਼ਿਰੋਧਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੀਪ੍ਸਿਤਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਪਾਵਨੀਮ੍
ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣਨ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਇਤਿ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਚ ਪ੍ਰਣਮੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ ਵੈ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੇਧਸੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਵਰਾਤ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮੈਧਾ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?
ਕਸ੍ਯ ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮੇਧਸੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਮਹਿਲਾ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਧਾ ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ?
ਸਖ੍ਯਂ ਬਭੂਵ ਕੁਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਵਾ ਪ੍ਰਭੋ ਨृਪਵੈਸ਼੍ਯਯੋਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ਸੀ?
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਜਸੂਯਂ ਦ੍ਵਿਜਰਾਜੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਗੁਰੁਪਤ੍ਨ੍ਯਾਂ ਚ ਤਾਰਾਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਭੂਚ੍ਚ ਬੁਧਃ ਸੁਤਃ
ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਧ ਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਅਹੋ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵੇਦਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਵੇਦ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤਾਰਾਂ ਸੁਰਗੁਰੋਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਂ ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤਾਰਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਸੀ।
ਸੁਸ੍ਨਾਤਾਂ ਸੁਨ੍ਦਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਪਯੋਧਰਾਮ੍
ਉਹ ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ, ਮਨਮੋਹਣੀ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉੱਚੇ ਸਿਨਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਸੁਦਤੀਂ ਕੋਮਲਾਂਗੀਂ ਚ ਨਵਯੌਵਨਸਂਯੁਤਾਮ੍
ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਸੋਹਣੇ, ਅੰਗ ਨਰਮ ਤੇ ਨਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਕਸ੍ਤੂਰੀਬਿਨ੍ਦੁਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਧਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਬਿਨ੍ਦੁਨਾ 2.58.
ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਟਿਕਾ ਤੇ ਥੱਲੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ।
ਵਾਯੁਨਾऽਧੋਵਸ੍ਤ੍ਰਹੀਨਾਂ ਸਕਾਮਾਂ ਰਕ੍ਤਲੋਚਨਾਮ੍
ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹੇਠਲੇ ਕੱਪੜੇ ਉਡ ਗਏ, ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਨ ਸੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸਸ੍ਮਿਤਾਂ ਨਮ੍ਨਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂ ਚ ਲਜ੍ਜਯਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍
ਉਹ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੁੰਹ ਝੁਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਚੰਨ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਨ੍ਮਥਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਲਜ੍ਜਾਂ ਜਹੌ ਮੁਨੇ
ਹੇ ਮুনি, ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲੱਜਾ ਛੱਡ ਬੈਠਿਆ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਸੁਵਿਦਗ੍ਧੇ ਵਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਮਨੋ ਹਰਸਿ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚਤੁਰ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਚਤੁਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ।
ਨਿषੇਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰੇ ਕਾਮਸਾਗਰੇ
ਕਾਮ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮ ਤੇਰੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ।
ਅਹੋ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਵਿਦਗ੍ਧੇਨ ਵੇਧਸਾ
ਹਾਏ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਿਨਾ ਸਮਝ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਗਏ।
ਕਿਂ ਵਾ ਸੁਖਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਵਿਜ੍ਞੇषੁ ਸਮਾਗਮੇ
ਜੋ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?