ਪੁਨਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯੇषਾਂ ਸ੍ਨਾਨਾਵਗਾਹਨਾਤ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਯੇषਾਂ ਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਦੇਵਾ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਾਰਤੇ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਛੂਹ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਨ ਹ੍ਯਮ੍ਮਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਨ ਦੇਵਾ ਮृਚ੍ਛਿਲਾਮਯਾਃ 2.6.
ਕਿਉਂਕਿ ਤੀਰਥ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਨਿਗੂਢਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਥਿਤੁਮृषਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਸੂਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਤਿ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪਾਪਘ੍ਨਂ ਸੁਖਦਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ,
ਸਾਰਭੂਤਂ ਗੋਪਨੀਯਂ ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਖਲੇषੁ ਚ
ਇਹ ਸਾਰ ਹੈ, ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਗੁਰੁਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣੇ ਵਿਸ਼ੇਦ੍ਵਰਃ
ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮੰਤ੍ਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ,
ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਤਂ ਤਜ੍ਜਨ੍ਮਮਾਤ੍ਰਤਃ
ਉਸ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੌ ਜਨਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੈਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਜਨ੍ਮ ਲਬ੍ਧਂ ਯੇषੁ ਚ ਜਂਤੁषੁ
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਜਨਮ ਲਿਆ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਵਿੱਚ,
ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋ ਮਤ੍ਪੂਜਾਨਿਯੁਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਮਦ੍ਗੁਣਸ਼੍ਰੁਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਾਨਨ੍ਦਃ ਪੁਲਕਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਮੇਰੇ ਗੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਥਰ-ਥਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਨ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸੁਖਂ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਸਾਲੋਕ੍ਯਾਦਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਉਹ ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦੀ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚ ਮਨੁਤ੍ਵਂ ਚ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਚ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ 2.6.
ਇੰਦਰ, ਮਨੁ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ, ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਭਾਰਤੇ ਭਕ੍ਤਾ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਜਨਮ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਰੁ ਪਦ੍ਮੇ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਪਦਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਗਙ੍ਗੋਪਾਖ੍ਯਾਨਮਧੁਨਾ ਵਦ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਹੁਣ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ।
ਭਾਰਤਂ ਭਾਰਤੀਸ਼ਾ ਪਾਦਾਜਗਾਮ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਗੰਗਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਈ।
ਕਥਂ ਕੁਤ੍ਰ ਯੁਗੇ ਕੇਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਪੁਰਾ
ਉਹ ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿਹੜੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਕਿਸ ਨੇ ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁਲਾਈ ਤੇ ਲਿਆਈ ਸੀ?
ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਸਗਰਃ ਸृਰ੍ਯ੍ਯਵਂਸ਼ਜਃ
ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸਗਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਸਤ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸਤ੍ਯੇष੍ਟਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਸਤ੍ਯਭਾਵਨਃ
ਉਹ ਸੱਚ ਦਾ ਰੂਪ, ਸੱਚ ਦਾ ਪੂਜਾਰੀ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਏਕਕਨ੍ਯਸ਼੍ਚੈਕਪੁਤ੍ਰੋ ਬਭੂਵ ਸੁਮਨੋਹਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ।
ਅਨ੍ਯਾ ਚਾਰਾਧਯਾਮਾਸ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮੁਕੀ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਗਤੇ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਚ ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਂ ਸੁषਾਵ ਸਾ
ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਸ ਦਾ ਗੋਲਾ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਮ੍ਭੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੂਪੇਣ ਤਤ੍ਸਮੀਪਂ ਜਗਾਮ ਹ
ਸ਼ੰਭੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ।
ਸਰ੍ਵੇ ਬਭੂਵੁਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਾ 2.10.
ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਏ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਕਪਿਲਰ੍षੇਃ ਕੋਪਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਭਸ੍ਮਸਾਚ੍ਚ ਤੇ
ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ।
ਤਪਸ਼੍ਚਕਾਰਾਸਮਂਜੋ ਗਙ੍ਗਾਨਯਨਕਾਰਣਾਤ੍
ਅਸਮੰਜ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਪ ਕਰਿਆ।
ਦਿਲੀਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਨਯੋ ਗਙ੍ਗਾਨਯਨਕਾਰਣਾਤ
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਅਂਸ਼ੁਮਾਁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਗਙ੍ਗਾਨਯਨਕਾਰਣਾਤ੍
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।