ਪਠਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਃ ਪੂਜਾਕਾਲੇ ਚ ਪੂਜਿਤੇ
ਪੰਡਿਤ ਲੋਕ ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ, ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਨਗੇ।
ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਪੂਜਨਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਮਨਵੋ ਨृਪਾ ਵਾ ਮਾਨਵਾਦਯਃ 2.4.
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਵੀ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪੂਜੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਪੁष੍ਪਂ ਵਾ ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਕਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਫੁੱਲ, ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ,
ਵਦ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਮਮ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਜਗਨ੍ਮਾਤੁਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਪੂਜਾਵਿਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਤਰੀਕਾ—
ਮਾਘਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭਦਿਨੇऽਪਿ ਚ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੀਦੀ ਹੋਵੇ,
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਿਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਘਟਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੜਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ਂ ਚ ਦਿਨੇਸ਼ਂ ਚ ਵਹ੍ਨਿਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਣੇਸ਼, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੇਨ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਬਾਹ੍ਯਘਟੇ ਬੁਧਃ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰਲੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ।
ਪੂਜੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਯਦ੍ਯਦ੍ਵੇਦੇ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ,
ਨਵਨੀਤਂ ਦਧਿ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਲਾਜਾਂਸ਼੍ਚ ਤਿਲਲਡ੍ਡੁਕਾਨ੍
ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਭੁੰਨੇ ਚੌਲ ਤੇ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਲੱਡੂ,
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਤਮਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ 2.4.
ਸਵਸਤਿਕ, ਚੀਨੀ, ਚਿੱਟੇ ਅਟੁੱਟ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਚੌਲ,
ਘृਤਸੈਨ੍ਧਵਸਂਸ੍ਕਾਰੈਰ੍ਹਵਿष੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਸ੍ਤਥਾ
ਘਿਉ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆੰਜਨ,
ਪਿष੍ਟਕਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਸ੍ਯਾਪਿ ਪਕ੍ਵਰਮ੍ਭਾਫਲਸ੍ਯ ਚ
ਪੀਠ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਸਵਸਤਿਕ ਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਪੱਕੇ ਫਲ,
ਨਾਰਿਕੇਲਂ ਤਦੁਦਕਂ ਕੇਸ਼ਰਂ ਮੂਲਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮ੍ ਕਾਲਦੇਸ਼ੋਦ੍ਭਵਂ ਪਕ੍ਵਫਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸੁਸਂਸ੍ਕृਤਮ੍
ਨਾਰੀਅਲ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਕੇਸਰ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੱਕੇ ਫਲ,
ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪੁष੍ਪਂ ਚ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਚਨ੍ਦਨਮ੍ ਮਾਲ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਹੀਰਾਦਿਭੂषਣਮ੍
ਸੁਗੰਧਤ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ, ਚੰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਚਿੱਟਾ ਚੰਦਨ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ,
ਯਦ੍ਦृष੍ਟਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਧ੍ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ,
ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਰ੍ਣਾਂ ਸਸ੍ਮਿਤਾਂ ਸੁਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸਰਸਵਤੀ,
ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੁਕਾਧਾਨਾਂ ਸਸ੍ਮਿਤਾਂ ਸੁਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਧ ਕੀਤੇ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਤੇ ਬੜੀ ਹੀ ਸੋਹਣੀ,
ਸੁਪੂਜਿਤਾਂ ਸੁਰਗਣੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਿਭਿਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਵਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਏਵਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚ ਮੂਲੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ,
ਯੇषਾਂ ਸ੍ਯਾਦਿष੍ਟਦੇਵੀਯਂ ਤੇषਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ਮੁਨੇ 2.4.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਘੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਸਰ੍ਵੋਪਯੁਕ੍ਤਮੂਲਂ ਚ ਵੈਦਿਕਾष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਃ ਪਰਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਹ੍ਨਿਜਾਯਾਨ੍ਤ ਏਵ ਚ
ਸਭ ਭੇਟਾਂ ਲਈ ਜੋ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ 'ਸਰਸਵਤੀ' ਚੌਥੇ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇ 'ਅੱਗ ਦੀ ਪਤਨੀ' ਵੀ ਉਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੀਂ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹਾ
ਸ਼੍ਰੀਮ੍ਹ, ਹ੍ਰੀਮ੍ਹ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਪੁਰਾ ਨਾਰਾਯਣਸ਼੍ਚੇਮਂ ਵਾਲ੍ਮੀਕਾਯ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਦਇਆਲੂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਇਹ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਭृਗੁਰ੍ਦਦੌ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਯ ਪੁष੍ਕਰੇ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਪਰ੍ਵਣਿ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਭृਗਵੇ ਚ ਦਦੌ ਤੁष੍ਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬਦਰਿਕਾਸ਼੍ਰਮੇ ਵਿਭਾਣ੍ਡਕੋ ਦਦੌ ਮੇਰਾਵृष੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗਾਯ ਧੀਮਤੇ
ਬਦਰੀਕਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਭਾਂਡਕ ਨੇ ਇਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਿਵਃ ਕਣਾਦਮੁਨਯੇ ਗੌਤਮਾਯ ਦਦੌ ਮੁਨੇ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਣਾਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੇषਃ ਪਾਣਿਨਯੇ ਚੈਵ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਯ ਧੀਮਤੇ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਪਾਣਿਨੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।