ਏਵਂਭੂਤਂ ਚ ਸੁਦਿਨਂ ਕਦਾऽਸ੍ਮਾਕਂ ਫਵਿष੍ਯਤਿ । ਤਜ੍ਜਨ੍ਮ ਸਫਲਂ ਧਨ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਵੈष੍ਣਵਸਂਗਮਃ
ਕਦੋਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਐਸਾ ਚੰਗਾ ਦਿਨ ਆਵੇਗਾ? ਜਿਸ ਜਨਮ 'ਚ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਜਨਮ ਧੰਨ ਤੇ ਸਫਲ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਵਾਸੋਚ੍ਛੇਦਨਂ ਚ ਕਰ੍ਮਮੂਲਨਿਕृਨ੍ਤਨਮ੍ । ਹਰਿਦਾਸ੍ਯਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭਕ੍ਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍
ਇਹ ਗਰਭ-ਵਾਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ, ਕਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਦਾਸੀ ਮਿਲਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਾਧੁਸਙ੍ਗਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਪਾਪੋਨ੍ਮੂਲਨਕਾਰਣਮ੍ । ਗਣੇਸ਼ਜਨ੍ਮੋਪਖ੍ਯਾਨਂ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਮਾੜੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ— ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤੁਲਸੀਰਾਧਿਕਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਿਮਪੂਰ੍ਵ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪਰਮ੍ । ਅਨ੍ਯਦ੍ਯਦ੍ਯਦ੍ਗੋਪਨੀਯਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਰਾਧਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ— ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ, ਨਵਾਂ ਤੇ ਅਨੋਖਾ ਕੀ ਸੁਣਿਆ? ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਲੁਕਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਹੜਾ ਜਾਹਰ ਜਾਂ ਅਜਾਹਰ, ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ—
ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਹਾਭਾਗ ਪਰਿਬੂਰ੍ਣਂ ਮਨੋਹਰਮ੍ । ਅਧੁਨਾ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵਹ੍ਨੇਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮੀਪ੍ਸਿਤਾਮ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਭਾਗ ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੂਰਾ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਵਾਲਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਸਾਮਗ੍ਰੀਕਰਣਂ ਸृष੍ਟੇਰ੍ਜਲਮੇਵ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ । ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਮਹਾਨੇਵ ਤਥੈਵ ਚ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਤੱਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਅੱਗ ਲਈ ਇੰਧਨ ਬਣਿਆ। ਇੰਝ ਹੀ, ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦਿਸ਼ੋ ਮਹਾਕਾਸ਼ੋ ਯਯੈਵ ਸृष੍ਟਿਗੋਲਕਮ੍ । ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਮਹਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਥਾऽਹਂਕਾਰ ਏਵ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼, ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਗੋਲਕ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੀ।
ਯਥੈਵ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ । ਤਥਾऽਪਿ ਤਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕਥਯਾਮਿ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਜਿਵੇਂ ਧੁਨੀ ਸੁੱਖਮ ਤੱਤ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਅੱਗ ਵੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ— ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਏਕਦਾ ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਨ੍ਤਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਂ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਮਹੇਸ਼—all ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਚ ਸਂਭਾषਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਿਂਹਾਸਨੇषੁ ਚ । ਊਚੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਸੁਰਮ੍ਯੇ ਪੁਰਤੋ ਵਿਭੋਃ
ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਿੰਘਾਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਸਭ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿष੍ਣੁਗਾਤ੍ਰੋਦ੍ਭਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਮਿਨ੍ਯਃ ਕਮਲਾਕਲਾਃ । ਤਤ੍ਰ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੁਗਾਥਾਸ਼੍ਚ
ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਨੱਚਦੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਗਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਤਾਸਾਂ ਚ ਕਠਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੋਣਿਂ ਕਠਿਨਂ ਸ੍ਤਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਸਸ੍ਮਿਤਂ ਮੁਖਪਦ੍ਮਂ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਕਾਮੁਕਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਮਰਾਂ, ਠੋਸ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਮਨੋਨਿਵਾਰਣਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਕ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਵੀਰ੍ਯਂ ਪਪਾਤ ਚਚ੍ਛਾਦ ਲਜ੍ਜਯਾ ਵਾਸਸਾ ਵਿਭੁਃ
ਪਿਤਾਮਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਸਹਿਤਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਕਾਮਤਾਪਤਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇ ਪ੍ਰੇਰਯਾਮਾਸ ਸਂਗੀਤੇ ਵਿਰਤੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਹ ਬੀਜ, ਕੱਪੜੇ ਸਮੇਤ, ਕਾਮ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਸੰਗੀਤ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜਲਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ । ਉਵਾਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਰੋਡੇ ਲਜ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਚ ਸਂਸਦਿ
ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਉੱਠਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਲੱਜਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਰੁष੍ਟੋ ਜਲਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਸਤ੍ਵਰਃ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਰੁਣੋ ਦੇਵਾਨ੍ਬਾਲਂ ਨੇਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਇਸ ਵੇਲੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵਰੁਣ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਬਾਲੋ ਦਧਾਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਬਾਹੁਮ੍ਯਾਂ ਚ ਭਯਾਦ੍ਰੁਦਨ੍ । ਕਿਂ ਚਿਨ੍ਨੋਵਾਚ ਜਗਤਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਲਜ੍ਜਯਾ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਹ ਬੱਚਾ ਡਰ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਬਾਲਕਸ੍ਯ ਕਰੇ ਧृਤ੍ਵਾ ਚਕਾਰऽऽਕਰ੍षਣਂ ਰੁषਾ । ਵਰੁਣਸ਼੍ਚ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਤਂ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟਿਆ; ਤੇ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਪਪਾਤ ਦੂਰਤੋ ਦੇਵੋ ਵਰੁਣੋ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਤਤਃ । ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ ਮृਤਵਤ੍ਕੋਪਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਧੇਰਹੋ
ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਦੂਰ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਰਨ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ।
ਚੇਤਨਂ ਕਾਰਯਾਮਾਸਾਮृਤਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ਂਕਰਃ । ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੇਤਨਂ ਤਤ੍ਰ ਤਮੁਵਾਚ ਜਲੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆ; ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹੀ, ਜਲ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਉਥੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਰੁਣ ਉਵਾਚ ਬਾਲੋ ਜਲੇ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰੋऽਯਮੀਪ੍ਸਿਤਃ । ਅਹਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਾਂ ਤਾਡਯੇਤ੍ਕਥਮ੍
ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬੱਚਾ, ਮੇਰਾ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਵਾਲਕਃ ਸ਼ਰਣਾਪਨ੍ਨੋ ਮਯਿ ਵਿष੍ਣੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ । ਕਥਂ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭੀਤਂ ਚ ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਸ਼ਰਣਾਗਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋ ਰਿਹਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਸ਼ਰਣਾਗਤਦੀਨਾਰ੍ਤਂ ਯੋ ਨ ਰਕ੍ਸ਼ੇਦਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਪਚ੍ਯਤੇ ਨਿਰਯੇ ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਿਵਾਕਰੌ
ਜੋ ਕੋਈ ਦੁਖੀ, ਬੇਚਾਰਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਭੋਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ।
ਉਭਯੋਰ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਮਧੁਸੂਧਨਃ । ਉਵਾਚ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਧੁਸੂਧਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਉਤੇ ਉਥੇ ਬੋਲਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਕਾਮਿਨੀਸ਼੍ਰੋਣਿਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਧਾਤੁਃ ਪਪਾਤ ਤਤ੍ । ਲਜ੍ਜਯਾ ਪ੍ਰੇਰਯਾਮਾਸ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਜਲੇ
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਵਿਧੀ ਨੇ ਇੱਛਾਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਕਮਰ ਵੇਖੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਬੀਜ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤੌ ਬਭੂਵ ਬਾਲਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਤੋ ਵਿਧਿਪੁਤ੍ਰਕਃ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸੁਤਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਵਰੁਣਸ੍ਯਾਪਿ ਗੌਣਤਃ
ਉਥੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ।
ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਯੋਨਿਸਂਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦੇषੁ ਚ ਨਿਰੂਪਿਤਃ । ਸ਼ਿष੍ਯੇ ਪੁਤ੍ਰੇ ਚ ਸਮਤਾ ਚੇਤਿ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜੋ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਦਦਾਤੁ ਵਰੁਣੋ ਵਿਦ੍ਯਾਂਚ ਬਾਰਕਾਯ ਚ । ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਿਧਾਤੁਰ੍ਵਙ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਸ਼੍ਯ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਚ
ਵਰੁਣ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇਵੇ। ਜਨਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰੁਣ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਦਦਾਤੁ ਬਾਲਾਯ ਦਾਹਿਕਾਂ ਸਕ੍ਤਿਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦਗ੍ਧੋ ਹੁਤਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ਵਰੁਣੇਨ ਚ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਤੀਬਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੇ। ਅੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਦਾਹਿਕਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਸ਼ਿਵਾਜ੍ਞਯਾ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਚ ਵਰੁਣੋ ਰਤ੍ਨਮਾਲਾਂ ਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ।