ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਥਮਂ ਚਾਪਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਪਰਿਪੂਜਿਤਾ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ।
ਆਦੌ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਿਪੂਜਿਤਾ
ਸਰਸਵਤੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੂਜਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਪੂਜਿਤਾ ਰਾਧਾ ਗੋਲੋਕੇ ਰਾਸਮਣ੍ਡਲੇ
ਰਾਧਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ।
ਗੋਪਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਗੋਪੈਸ਼੍ਚ ਬਾਲਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਬਾਲਕੈਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਗਵਾਲੇ, ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਰਾਧਾ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਵੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਮਨੁਭਿਸ੍ਤਥਾ। ਪੁष੍ਪਧੂਪਾਦਿਭਿਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੂਜਿਤਾ ਵਨ੍ਦਿਤਾ ਸਦਾ।।2.1.
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸੀਆਂ ਤੇ ਮਨੂਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਦੇਵੀ ਸੁਯਜ੍ਞੇਨ ਚ ਪੂਜਿਤਾ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਯਜਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਜ੍ਞਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ।
ਕਲਾ ਯਾ ਯਾਃ ਸੁਸਂਭੂਤਾਃ ਪੂਜਿਤਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਭਾਰਤੇ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਜੇ ਗਏ।
ਏਵਂ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚਰਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲੀਲਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਵਿਬੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਬੋਧਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਸਮਝਣ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਸਿੱਖਾ ਕੇ ਦੱਸੋ।
ਸृष੍ਟੇਰਾਦ੍ਯਾ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਕਥਮਾਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਹ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ਸੀ?
ਭੂਤਾ ਯਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਲਯਾ ਤਯਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਯਾ ਭਵੇ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਜੋ ਜੋ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ?
ਤਾਸਾਂ ਜਨ੍ਮਾਨੁਕਥਨਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਪਰਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਗੋਕੁਲਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯੋ ਗੋਲੋਕ ਏਵ ਚ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ فرمایا: ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗੋਕੁਲ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਗੋਲੋਕ ਵੀ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਤਦੇਕਦੇਸ਼ੋ ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਲਮ੍ਬਭਾਗਃ ਸ ਨਿਤ੍ਯਕਃ
ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੈਕੁੰਠ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਯਥਾऽਗ੍ਨੌ ਦਾਹਿਕਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਪਦ੍ਮੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਭਾ ਰਵੌ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਸ਼, ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ, ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਨਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਾਰਃ ਕੁਣ੍ਡਲਂ ਕਰ੍ਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਨਾਰ ਕੁੰਡਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ।
ਨਹਿ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृष੍ਟਿਂ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਯਾ ਵਿਨਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਰਚ ਸਕਦੇ।
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਵਚਨਃ ਸ਼ਕ੍ ਚ ਤਿਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮਵਾਚਕਃ 2.2.
'ਐਸ਼ਵਰਯ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰਾਜ, ਤੇ 'ਸ਼ਕਤੀ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਤਾਕਤ।
ਸਮृਦ੍ਧਿਬੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਸ਼ਸਾਂ ਵਚਨੋ ਭਗਃ
'ਭਗ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਕਲ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਦਾऽऽਤ੍ਮਾ ਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਭਗਵਾਨ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਤੇਜੋਰੂਪਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੇ ਯੋਗਿਨਃ ਸਦਾ
ਯੋਗੀ ਸਦਾ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਜੋਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਵੈष੍ਣਵਾਸ੍ਤੇ ਨ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਪਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਗਤ, ਜਿਹੜੇ ਸੁਖਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਤੇਜੋਮਣ੍ਡਲਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਚਾਨਣ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਤੀਵਸੁਨ੍ਦਰਂ ਰੂਪਂ ਬਿਭ੍ਰਤਂ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਹ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਵੀਨਨੀਰਦਾਭਾਸਂ ਰਾਸੈਕਸ਼੍ਯਾਮਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਨਵੇਂ ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਰਾਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਰੂਪ।
ਮੁਕ੍ਤਾਸਾਰਮਹਾਸ੍ਵਚ੍ਛਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਿਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਵੱਡੀਆਂ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁਨਾਸਂ ਸਸ੍ਮਿਤਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਮ੍ 2.2.
ਉਸਦੀ ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਭੁਜਂ ਮੁਰਲੀਹਸ੍ਤਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਮ੍
ਉਸਦੇ ਦੋ ਬਾਂਹ ਹਨ, ਇਕ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵਾਂਸਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।