ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਸਰ੍ਵਹਰਂ ਪਰਮ੍ । ਕਾਲਸ੍ਯ ਤਰਣੋਪਾਯਂ ਭਜਨਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ; ਇਹ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਨਨ੍ਦਨਨ੍ਦਨਸ੍ਯੈਵ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ृਣੁ ਕਾਲਗਤਿਂ ਵਤ੍ਸ ਮਦੀਯਜ੍ਞਾਨਗੋਚਰਾਮ੍
ਪੂਰਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਾਲ-ਦੀ-ਚਾਲ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਣੋ ਬੇਟਾ।
ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਸੁਰਾਣਾਂ ਚਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ । ਨਾਗਾਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਦੀਨਾਂ ਤਤ੍ਪਰੇषਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਕ
ਬੇਟਾ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾਗਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਕਥਯਾਮਿ ਨਿਗੂਢਾਰ੍ਥਂ ਸਾਵਧਾਨਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਵਾਧਾਰੋ ਮਹਾਨ੍ਵਿਰਾਟ੍
ਮੈਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਰਥ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਟ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਲੋਮਸੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਚਾਸਂਖ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਚ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਰਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪਰਮਾਣੁਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਪਰਮਾਣੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝੋ।
ਕਾਲਾਰਮ੍ਭਾਤ੍ਮਕਂ ਸਰ੍ਵਮਨੂਰਂ ਪਰਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਚਰਮਃ ਸਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਣਾਮਨੇਕੋऽਸਂਯੁਤਃ ਸਦਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਰਮਾਣੂ ਰੂਪ ਹੈ, ਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ। ਆਖਰੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਈ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਮਾਣੁਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨृਪਾਮੈਕ੍ਯਭ੍ਰਮੋ ਯਤਃ । ਪਰਮਾਣੁਦ੍ਵਯੇਨਾਣੁਸ੍ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ
ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਹੀ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕਤਾ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਪਰਮਾਣੂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਅਣੂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅਣੂ ਮਿਲ ਕੇ ਤ੍ਰਸਰੇਣੂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਤ੍ਰਿਕੇਣਾਪਿ ਤ੍ਰੁਟਿਰੁਕ੍ਤਾ ਮਨੀषਿਭਿਃ । ਵੇਧਸ੍ਤ੍ਰੁਟਿਸ਼ਤੇਨੈਵ ਤ੍ਰਿਵੇਧੇਨ ਲਵਸ੍ਤਥਾ
ਤਿੰਨ ਤ੍ਰਸਰੇਣੂ ਮਿਲ ਕੇ ਤ੍ਰੁਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਸੌ ਤ੍ਰੁਟੀ ਮਿਲ ਕੇ ਵੇਧ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵੇਧ ਮਿਲ ਕੇ ਲਵਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਲਵੇਨ ਨਿਮੇषਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿ ਨਿਮੇषੇਣ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਕਾष੍ਠਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਸ਼ਣੇਨੈਵ ਲਘੁਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਕਾष੍ਠਯਾ
ਤਿੰਨ ਲਵਾ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਮੇਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਖਸ਼ਣ। ਪੰਜ ਖਸ਼ਣ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਠਾ, ਤੇ ਦਸ ਕਾਠਾ ਮਿਲ ਕੇ ਲਘੁ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਲਘੁਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰ੍ਧਪਲੋਨ੍ਮਾਨਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ
ਪੰਦਰਾਂ ਲਘੁ ਮਿਲ ਕੇ ਦੰਡ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣੋ। ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਪਲਾ ਭਾਰ, ਤੇ ਚਾਰ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲਾਂ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਾषੈਃ ਕृਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਜਲਪ੍ਲੁਤਮ੍ । ਦਣ੍ਡਦ੍ਵਯੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਵष੍ਟਿਦਣ੍ਡਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤਿਥਿਃ
ਸਵਰਨ-ਮਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਥ ਤੱਕ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਾਪ ਹੈ। ਦੋ ਦੰਡ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਠ ਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਤਿਥਿ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਤਦष੍ਟਭਾਗਃ ਪ੍ਰਹਰਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਨਿਰੂਪਣਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਹਰੈ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਦਿਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦਾ ਅਠਵਾਂ ਭਾਗ ਪ੍ਰਹਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਮਾਪ ਹੈ। ਚਾਰ ਪ੍ਰਹਰ ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚਾਰ ਦਿਨ।
ਤਿਥਿਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇਨੈਵ ਪਕ੍ਸ਼ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਪਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯੇਨ ਮਾਸਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਾਭਿਧੇਨ ਚ
ਪੰਦਰਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪੱਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਪੱਖ ਮਿਲ ਕੇ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ऋਤੁਰ੍ਮਾਸਦ੍ਵਯੇਨੈਵ ਤਤ੍षਟ੍ਕੇਨੈਵ ਵਤ੍ਸਰਃ । ਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀष੍ਮਵਰ੍षਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤਸ਼ੀਤਕਾਃ
ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵਸੰਤ, ਗਰਮੀ, ਵਰਖਾ, ਸਰਦ, ਹੇਮੰਤ ਤੇ ਸ਼ੀਤਕਾਲ।
ਵਰ੍षਾਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਨਿਰੂਪਿਤਾਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਸਰ ਇਲਾਵਤ੍ਸਰ ਏਵ ਚ
ਕਾਲ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਸੰਵਤਸਰ, ਪ੍ਰਵਤਸਰ, ਇਲਾਵਤਸਰ ਆਦਿ।
ਅਨੁਵਤ੍ਸਰੋ ਵਤ੍ਸਰੋऽਯਮਿਤਿ ਕਾਲਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ । ਅਬ੍ਦੋ ਦ੍ਵਿषਟ੍ਕਮਾਸੈਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਨਾਮ ਸ਼ੁਣੁ ਚੋਦ੍ਧਵ
ਕਾਲ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਵਤਸਰ, ਵਤਸਰ ਆਦਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਨਾਂ ਸੁਣੋ, ਉਧਵ।
ਵੈਸ਼ਾਖੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠ ਆषਾਢਃ ਸ਼੍ਰਾਵਣੋ ਭਾਦ੍ਰ ਏਵ ਚ । ਆਸ਼੍ਵਿਨਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕੋ ਮਾਰ੍ਗਃ ਪੌषੋ ਮਾਘਸ੍ਤੁ ਫਾਲ੍ਗੁਨਃ
ਵੈਸ਼ਾਖ, ਜੈਠ, ਆਢ, ਸਾਵਣ, ਭਾਦੋਂ, ਆਸੂ, ਕੱਤਕ, ਮਾਘੀ, ਪੋਹ, ਮਾਘ ਤੇ ਫੱਗਣ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹੀਨੇ ਹਨ।
ਸੈਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਚਰਮੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਰ੍षਸ਼ੇषੀ ਨਿਰੂਪਿਤਃ । ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਚੈਤ੍ਰਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਯੁਗ੍ਮੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਚੈਤ ਮਹੀਨਾ ਆਖਰੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮਹੀਨੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਚੈਤ ਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਵਾਢਦ੍ਵਯੇਨੈਵ ਗ੍ਰੀष੍ਮਸ੍ਤੁ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਵਰ੍षਾ ਸ਼੍ਰਾਵਣਭਦ੍ਰੇ ਚ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਵਿਨੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ਰਤ੍
ਜੈਠ ਤੇ ਦੋ ਆਢ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਰੁੱਤ ਹਨ; ਸਾਵਣ ਤੇ ਭਾਦੋਂ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਆਸੂ ਤੇ ਕੱਤਕ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਹਨ।
ਮਾਰ੍ਗੇ ਪੌषੇ ਚ ਹੇਮਨ੍ਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਮਾਘਫਾਲ੍ਗੁਨੇ । ਅਬ੍ਦਸ੍ਤੁ ਚਾਯਨੈ ਦ੍ਵੇ ਵੈ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨੇ
ਮਾਘੀ ਤੇ ਪੋਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਹਨ; ਮਾਘ ਤੇ ਫੱਗਣ ਠੰਡੀ ਰੁੱਤ ਹਨ। ਸਾਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਉੱਤਰਾਯਣ ਤੇ ਦੱਖਣਾਯਣ।
ਮਾਘਾਦਿषਡ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮੁਤ੍ਤਰਾਯਣਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦਿਮਾਸषਟ੍ਕਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮੇਵ ਚ
ਮਾਘ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਉੱਤਰਾਯਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਵਣ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੱਖਣਾਯਣ ਹਨ।
ਮਾਘਾਦਾषਾਢਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਦਿਨਂ ਵृਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵੈ । ਨਕ੍ਤਂ ਵृਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣਸ਼੍ਚ ਪੌषਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਵ ਚ
ਮਾਘ ਤੋਂ ਆਢ ਤੱਕ ਦਿਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਸਾਵਣ ਤੋਂ ਪੋਹ ਤੱਕ ਰਾਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦਸ਼੍ਚਾਮਾਵਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤ ਏਵ ਚ
ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੱਕ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੋਂ ਅਮਾਵਸ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵੇਦਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਨਿਰੂਪਿਤਃ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਚ ਤृਤੀਯਾ ਚ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਪਞ੍ਚਮੀ ਤਥਾ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੱਕਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਦੂਜ, ਤੀਜ, ਚੌਥ ਤੇ ਪੰਜਮੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
षष੍ਠੀ ਚ ਸਪ੍ਤਮੀ ਚੈਵ ਹ੍ਯष੍ਟਮੀ ਨਵਮੀ ਤਥਾ । ਦਸ਼ਮ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਚ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ
ਛੇਵੀਂ, ਸੱਤਵੀਂ, ਅਠਵੀਂ, ਨੌਵੀਂ, ਦਸਵੀਂ, ਗਿਆਰਵੀਂ, ਬਾਰਵੀਂ ਤੇ ਤੇਰਵੀਂ ਤਰੀਕਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀ ਕੁਹੂਰ੍ਯਾਵਦ੍ਦਿਨਂ ਤੁ ਗਣਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਭਰਣੀ ਚਾਪਿ ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਰੋਹਿਣੀ ਤਥਾ
ਚੌਦਵੀਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਹੂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਭਰਨੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ, ਤੇ ਰੋਹਣੀ ਵੀ ਹਨ।
ਮृਗਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਥਾऽऽਰ੍ਦ੍ਰਾ ਚ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਪੁਨਰ੍ਵਸੂ । ਪੁष੍ਯਾਸ਼੍ਲੇषੇ ਮਘਾ ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵਾ ਚੋਤ੍ਤਰਫਾਲ੍ਗੁਨੀ
ਮ੍ਰਿਗਸ਼ਿਰਾ ਤੇ ਆਰਦਰਾ ਦੋ ਤਾਰੇ ਹਨ; ਪੁਨਰਵਸੂ, ਪੁਸ਼ਯਾ, ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ, ਮਘਾ, ਤੇ ਦੋ ਫਾਲਗੁਨੀ — ਪੂਰਵਾ ਤੇ ਉੱਤਰਾ।
ਹਸ੍ਤਚਿਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਤੀ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਚਾਨੁਰਾਧਿਕਾ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਮੂਲਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪੂਰ੍ਵਾषਾਢੋਤ੍ਤਰਾ ਤਥਾ
ਹਸਤ, ਚਿਤ੍ਰਾ, ਤੇ ਸਵਾਤੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ, ਅਨੁਰਾਧਾ; ਜੈਠ, ਮੂਲਾ, ਪੂਰਵਾਢ, ਤੇ ਉੱਤਰਾਢ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਭਿਜਿਤੀ ਚੈਵ ਧਨਿष੍ਠਾ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਤਤਃ ਸ਼ਤਭਿषਾ ਜ੍ਞੇਯ ਪੂਰ੍ਵਾਭਾਦ੍ਰਪਦਾ ਤਥਾ
ਸ਼ਰਾਵਣ, ਅਭਿਜਿਤ ਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਫਿਰ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਾ, ਪੂਰਵਾਭਾਦਰਪਦਾ।
ਤਥੋਤ੍ਤਰਾ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਰੇਵਤੀ ਚਰਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਕਲਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਸ੍ਤਥਾ
ਉੱਤਰਾਭਾਦਰਪਦਾ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰੇਵਤੀ ਆਖਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਨਣ ਦੀਆਂ ਅਠਾਈ ਤਾਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ।