ਸਦ੍ਯਃ ਪਤਤਿ ਦੇਹੋऽਯਂ ਵਿਨਾ ਯੇਨ ਸਦਾਤ੍ਮਨਾ । ਤਂ ਨਿषੇਵ੍ਯ ਕਾਲਗਤਿਂ ਤਰਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰ੍ਹਰਤਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਰਵਿਰੇਵ ਚ । ਸ਼੍ਰੀਹਰੇਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਤਾਂ ਪੁਣ੍ਯਵਤਾਂ ਵਿਨਾ
ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਤਾਂ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਵਿਧੇਰ੍ਮਾਨਸਿਕਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਪਸ਼੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਕ । ਸਨਕਾਦੀਨ੍ਭਾਗਵਤਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਚ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਵਮਃ
ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਵਾਲ਼ੀ ਪੱਕੀ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾਨ੍ਵਯਸਾ ਨਿਤ੍ਯਾਞ੍ਜ੍ਞਾਤਿਨਾਂ ਚ ਗੁਰੋਰ੍ਗੁਰੂਨ੍ । ਬਾਲਾਨਨੁਪਨੀਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਸ਼ਿਸ਼ੂਨ੍ਯਥਾ
ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿਕ, ਜੋ ਵੰਸ਼ਵਾਲ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੱਚੇ ਜੋ ਅਜੇ ਉਪਨਯਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ।
ਅਮ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮਹਾਸ੍ਫੀਤਾਨ੍ਸਸ੍ਮਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਦਿਗਮ੍ਬਰਾਨ੍ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਧ੍ਯਾਨਪੂਤਾਸ਼੍ਚ ਤੀਰ੍ਥਪੂਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈष੍ਣਵਾਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਨੰਗੇ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਵੀ ਹਨ।
ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚਿਨ੍ਤਾਹੀਨਾਨ੍ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਿਤਾਨ੍ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਧਰਿਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਪਰਾਨ੍
ਜੋ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਗ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਯਪੂਜਾਵਿਹੀਨਾਂਸ਼੍ਚ ਪੂਤਾਨ੍ਮਾਨਸਿਕਾਂਸ੍ਤਥਾ । ਮृਤ੍ਯੁਞ੍ਜਯਾਨ੍ਮਹਾਭਾਗਾਨ੍ਕਾਲਵ੍ਯਾਲਜਿਤਸ੍ਤਥਾ
ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਮਨੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ।
ਸਨਕਂ ਚ ਸਨਨ੍ਦਂ ਚ ਤृਤੀਯਂ ਚ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਪਰਂ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਂ ਚ ਯੇ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜੋ ਸਨਕ, ਸਨੰਦ, ਤੀਜਾ ਸਨਾਤਨ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਸਨਤਕੁਮਾਰ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨਫਲਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕृਤਪਾਤਕਾਤ੍ । ਹਰਿਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ਤੇषਾਂ ਹਰਿਦਾਸ੍ਯਂ ਲਭਨ੍ਤਿ ਚ
ਤੀਰਥ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮृਕਣ੍ਡੁਬਾਲਕਂ ਪਸ਼੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਾ ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਯੁषਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਮਰਕੰਡੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ।
ਹਰਿਸੇਵਨਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਪ੍ਤਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਜੀਵਿਨਮ੍ । ਵੋਢੁਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਿਖਂ ਪਸ਼੍ਯ ਲੋਮਸ਼ਂ ਚਾऽऽਸੁਰਿਂ ਤਥਾ
ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜੀਵਿਆ; ਪੰਜਸ਼ਿਖਾ, ਲੋਮਸ਼ ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਲੰਬਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਵਿਹੀਨਂ ਚ ਹਰਿਸੇਵਨਤਤ੍ਪਰਮ੍ । ਸ਼ਤਕਲ੍ਪਾਯੁषਂ ਚੈਵ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨਂ ਹਰੇਃ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਜੀਵਦੇ ਹਨ।
ਜਮਦਗ੍ਨੇਃ ਸੁਤਂ ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਮਂ ਤਂ ਚਿਰਜੀਵਿਨਮ੍ । ਹਨੁਮਨ੍ਤਂ ਬਲਿਂ ਵ੍ਯਾਸਮਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਮਾਨਮੇਵ ਚ
ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਹਨੁਮਾਨ, ਬਲੀ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੂੰ ਵੀ।
ਵਿਭੀषਣਂ ਕृਪਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤਂ ਚ ਭਲ੍ਲੁਕਮ੍ । ਹਰਿਭਾਵਨਯਾ ਚੈਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਃ ਸੁਚਿਰਜੀਵਿਨਃ
ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਜਾਮਬਵਨ ਭੱਲੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਿਦ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਨਰੇष੍ਵਨ੍ਯੇषੁ ਚੋਦ੍ਧਵ । ਹਰਿਭਾਵਨਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਚਿਰਜੀਵਿਨਃ
ਸਿੱਧਾਂ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਧਵ, ਜਿਹੜੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਂ ਪਸ਼੍ਯ ਦੈਤ੍ਯੇषੁ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੋਃ ਸੁਤਮ੍ । ਹਰਿਦ੍ਵਿषੋ ਦੁਰਨ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਿਭਾਵਨਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਦੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਹਰੀ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਰਾਯੁषਂ ਕਾਲਜਿਤਂ ਪਸ਼੍ਯਾਨ੍ਯਂ ਚਾਪ੍ਯਸਂਖ੍ਯਕਮ੍ । ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਤਪਸਾ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮ ਚ ਭਾਰਤੇ
ਹੋਰ ਅਣਗਿਣਤ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਯੇ ਹਰਿਂ ਤਂ ਨ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਤੇ ਮੂਢਾਃ ਕृਤਪਾਪਿਨਃ । ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਿषਯੇ ਨਿਰਤੋ ਜਨਃ
ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਤੇ ਪਾਪੀ ਹਨ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾऽਮृਤਂ ਮਹਾਮੂਢੋ ਵਿषਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨਿਜੇਚ੍ਛਯਾ । ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾਸ੍ਤਥਾ
ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਖੋ, ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ?
ਕਃ ਕਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਵਿਪਦਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣੇਨ ਵਿਨਾ ਭੁਵਿ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਨ੍ਤਃ ਸਦਾ ਕृष੍ਣਂ ਭਜਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਸਰ੍ਵਹਰਂ ਪਰਮ੍ । ਕਾਲਸ੍ਯ ਤਰਣੋਪਾਯਂ ਭਜਨਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ; ਇਹ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਨਨ੍ਦਨਨ੍ਦਨਸ੍ਯੈਵ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ृਣੁ ਕਾਲਗਤਿਂ ਵਤ੍ਸ ਮਦੀਯਜ੍ਞਾਨਗੋਚਰਾਮ੍
ਪੂਰਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਾਲ-ਦੀ-ਚਾਲ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਣੋ ਬੇਟਾ।
ਨਰਾਣਾਂ ਚ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਸੁਰਾਣਾਂ ਚਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ । ਨਾਗਾਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਦੀਨਾਂ ਤਤ੍ਪਰੇषਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਕ
ਬੇਟਾ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾਗਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਕਥਯਾਮਿ ਨਿਗੂਢਾਰ੍ਥਂ ਸਾਵਧਾਨਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਵਾਧਾਰੋ ਮਹਾਨ੍ਵਿਰਾਟ੍
ਮੈਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਰਥ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਟ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਲੋਮਸੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਚਾਸਂਖ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਚ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਰਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪਰਮਾਣੁਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਪਰਮਾਣੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝੋ।
ਕਾਲਾਰਮ੍ਭਾਤ੍ਮਕਂ ਸਰ੍ਵਮਨੂਰਂ ਪਰਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਚਰਮਃ ਸਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਣਾਮਨੇਕੋऽਸਂਯੁਤਃ ਸਦਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਰਮਾਣੂ ਰੂਪ ਹੈ, ਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ। ਆਖਰੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਈ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਮਾਣੁਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨृਪਾਮੈਕ੍ਯਭ੍ਰਮੋ ਯਤਃ । ਪਰਮਾਣੁਦ੍ਵਯੇਨਾਣੁਸ੍ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ
ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਹੀ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕਤਾ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਪਰਮਾਣੂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਅਣੂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅਣੂ ਮਿਲ ਕੇ ਤ੍ਰਸਰੇਣੂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਤ੍ਰਿਕੇਣਾਪਿ ਤ੍ਰੁਟਿਰੁਕ੍ਤਾ ਮਨੀषਿਭਿਃ । ਵੇਧਸ੍ਤ੍ਰੁਟਿਸ਼ਤੇਨੈਵ ਤ੍ਰਿਵੇਧੇਨ ਲਵਸ੍ਤਥਾ
ਤਿੰਨ ਤ੍ਰਸਰੇਣੂ ਮਿਲ ਕੇ ਤ੍ਰੁਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਸੌ ਤ੍ਰੁਟੀ ਮਿਲ ਕੇ ਵੇਧ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵੇਧ ਮਿਲ ਕੇ ਲਵਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਲਵੇਨ ਨਿਮੇषਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿ ਨਿਮੇषੇਣ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਕਾष੍ਠਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਸ਼ਣੇਨੈਵ ਲਘੁਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਕਾष੍ਠਯਾ
ਤਿੰਨ ਲਵਾ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਮੇਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਖਸ਼ਣ। ਪੰਜ ਖਸ਼ਣ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਠਾ, ਤੇ ਦਸ ਕਾਠਾ ਮਿਲ ਕੇ ਲਘੁ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਲਘੁਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰ੍ਧਪਲੋਨ੍ਮਾਨਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ
ਪੰਦਰਾਂ ਲਘੁ ਮਿਲ ਕੇ ਦੰਡ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣੋ। ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਪਲਾ ਭਾਰ, ਤੇ ਚਾਰ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲਾਂ।