ਨਨ੍ਦਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਃ ਕਮਲਲੋਚਨਃ । ਕਥਾਂ ਕਥਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਂ ਮਧੁਰਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਨੰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਅਜੀਬ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮo ਮਹਾo ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਜਨ੍ਮਖo ਉਤ੍ਤo ਨਾਰਦਨਾo ਭਗਵਨ੍ਨ- ਨ੍ਦਸਂo ਏਕੋਨਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੰਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 'ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਜਨਮ' ਨਾਮਕ ਉਨਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਅਥ ਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਨਨ੍ਦ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਿ ਸਾਨਨ੍ਦਂ ਮਾਨਸਂ ਯਥਾ । ਕਥਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸੁਮਧੁਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਪਰਿष੍ਕृਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਨਵੇਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨੰਦ ਜੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਈ ਹੈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮੋ ਧਰ੍ਮੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ਼੍ਚ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ । ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮਾ ਦਯਾ
ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪਕ ਸੀ, ਲੋਕ ਵੀ ਧਰਮੀ ਸਨ; ਸੱਚਾਈ ਪੂਰੀ ਸੀ ਤੇ ਦਇਆ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅਤੀਵ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਰੂਪਾ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ਚ । ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਿਪਿਧਾਸਾਸ਼੍ਚੇਤਿਹਾਸਾਚ ਸਂਹਿਤਾਃ
ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸੁਰਮ੍ਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਚ । ਰੁਚਿਰਾਣਿ ਸੁਭਦ੍ਰਾਣਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚ
ਪੁਰਾਣੇ ਬੜੇ ਹੀ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸਨ, ਪੰਜ ਪੰਚਰਾਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਨ; ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਭਲੀਆਂ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈਆਂ ਸਨ।
ਵਿਪ੍ਰਾ ਵੇਦਵਿਦਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਣ੍ਯਵਨ੍ਤਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਤੇ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਜਪਨ੍ਤਿ ਚ
ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸਨ; ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਰ ਜਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਯਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਵੈष੍ਣਵਾਃ । ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭृਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਛ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼—all ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਨ; ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰ ਵੀ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਰਾਜਾਨੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਨਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਗृਹ੍ਣਾਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ षੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਕਰਾषृਪਾਃ
ਰਾਜੇ ਧਰਮੀ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਿਰਫ ਸੋਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਲੈਂਦੇ।
ਕਰਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਗਾਮਿਨਃ । ਤਤਂ ਸਰ੍ਵਸਸ੍ਯਾਢ੍ਯਾ ਰਤ੍ਨਾਧਾਰਾ ਵਸੁਂਧਰਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਗ-ਟੈਕਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ।
ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤृਭਕ੍ਤਾਃ ਸੁਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਯੋषਿਤਃ ਪਤਿਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਾਃ
ਸ਼ਿਸ਼ ਆ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਪੁੱਤ ਆਪਣੇ ਪਿਉਂ ਦੇ ਭਗਤ; ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤ ਤੇ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ऋਤੌ ਸਂਭੋਗਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲੁਬ੍ਧਾ ਨ ਲਮ੍ਮਪਟਾਃ । ਨ ਭਯਂ ਦਸ੍ਯੁਚੌਰ੍ਯਾਣਾਂ ਨ ਤਤ੍ਰ ਪਾਰਦਾਰਿਕਾਃ
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ; ਨਾ ਕੋਈ ਡਾਕੂ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਸੀ, ਨਾ ਪਰਾਈ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ।
ਤਰਵਃ ਪੂਰ੍ਣਫਲਿਨਃ ਪੂਰ੍ਣਕ੍ਸ਼ੀਰਾਸ਼੍ਚ ਧੇਨਵਃ । ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੀਰ੍ਘਾਃ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਸਂਯੁਤਾਃ
ਰੁੱਖ ਪੂਰੇ ਫਲ ਲਾਉਂਦੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਪੂਰਾ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ; ਲੋਕ ਸਭ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਲੰਮੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਸਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਵਰ੍षਾਯੁषਃ ਕੇਚਿਤ੍ਪੁਣ੍ਯਵਨ੍ਤੋ ਕ੍ਸ਼੍ਯਰੋਗਿਣਃ । ਯਥਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਾਂ ਵਿष੍ਣੁਸੇਵਿਨਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੱਖ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ; ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤ, ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਵਰਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ।
ਜਲਪੂਰ੍ਣਾ ਨਦਾ ਨਦ੍ਯਃ ਸਂਤਤਂ ਕਂਦਰਾਸ੍ਤਥਾ । ਤੀਰ੍ਥਪੂਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤਪਃ ਪੂਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ
ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵੀ; ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਦੁਜਾਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ।
ਮਨਃਪੂਤਾਸ਼੍ਚ ਨਿਖਿਲਾਃ ਖਲਹੀਨਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਸਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਪਰਿਬੂਰ੍ਣਂ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਮਙ੍ਗਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਨ।
ਪਿਤਰਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਤਿਥਿਕਾਲੇषੁ ਦੇਵਤਾਃ । ਸਰ੍ਵਕਾਲੇष੍ਵਤਿਥਯਃ ਪੂਜਿਤਾਸ਼੍ਚ ਗृਹੇ ਗृਹੇ
ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।
ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਾ ਵਿਪ੍ਰਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਭੋਜਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਮੁਖਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਨੂषਰਮਕਣ੍ਟਕਮ੍
ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੇਤ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਨ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।
ਨਾਰਾਯਣੋਤ੍ਕੀਰ੍ਤਨੇਨ ਹਰ੍षਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਦੁਤ੍ਸਵੇ । ਨ ਸ਼ਤ੍ਰਵੋ ਜਨਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਂਹਿਤੈषਿਣਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ; ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ।
ਨਾऽऽਤ੍ਮਪ੍ਰਸ਼ਂਸਕਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਗੁਣੋਤ੍ਸੁਕਾਃ । ਨ ਦੇਵਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਚ ਵਿਦੁषਾਂ ਤਤ੍ਰ ਨਿਨ੍ਦਕਾਃ
ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਭ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਪੁਰੁषਾ ਯੋषਿਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਹਿ ਸੂਰ੍ਖਾਸ਼੍ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ । ਨ ਦੁਃਖਿਨੋ ਜਨਾਃਸਤ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਤ੍ਨਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਉਥੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਮੂਰਖ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸਭ ਲਈ ਉਹ ਥਾਂ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਲ ਹੈ।
ਮਣਿਮਾਣਿਕ੍ਯਰਤ੍ਨੌਘਰਤ੍ਨਸ੍ਵਰ੍ਣਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਾ ਨ ਰੋਗਾਰ੍ਤਾਃ ਸ਼ੋਕਹੀਨਾਸ਼੍ਚਹਰ੍षਿਤਾਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਹੀਰੇ, ਮਾਣਕੇ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਗਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਗੀ, ਸਾਰੇ ਗਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਭੂषਣਹੀਰਾਸ਼੍ਚ ਨਰਾ ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕੇਚਨ । ਨ ਪਾਪਿਨੋ ਨ ਧੂਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਨ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਾ ਨ ਕੁਤ੍ਸਿਤਾਃ
ਉਥੇ ਕੋਈ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਗਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਨਾ ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਨਾ ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨਿਕੰਮਾ।
ਜਰਾਹੀਨਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਯੌਵਨਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਦੇਹਿਨਃ
ਉਥੇ ਜੀਵ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਜਾਂ ਪੀੜ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ।
ਯਦੁਕ੍ਤੋ ਵੈ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇ ਧਰ੍ਮਃ ਸਤ੍ਯਂ ਦਯਾਦਿਕਮ੍ । ਪਾਦਹੀਨਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਧ ਦ੍ਵਾਪਰੇऽਪਿ ਚ
ਸਤਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ—ਸਚ, ਦਇਆ ਆਦਿ—ਉਹ ਤ੍ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੈ ਕਪਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਥਮੇ ਕਲੇਸ਼੍ਚਾਤਿਕृਸ਼ੋऽਬਲਃ । ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਦਸ੍ਯੁਚੌਰ੍ਯਾਣਾਮਙ੍ਕੁਰਃ ਪ੍ਰਭਵੇਦ੍ਵ੍ਰਜ
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾੜੇ ਕੰਮ, ਲੁੱਟ ਤੇ ਚੋਰੀ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਭੀਤਾਃ ਸਂਗੋਪਿਨਸ੍ਤਥਾ । ਭੀਤਾ ਗੁਪ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲ੍ਯੌ ਭੀਤਾਸ਼੍ਚ ਪਾਰਦਾਰਿਕਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਲੁਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਜੋ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਡਰੀਆਂ ਤੇ ਲੁਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਪਰਾਏ ਪਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਡਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਨਾਂ ਭਯਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਕਮ੍ਪਿਤਾਃ । ਸ੍ਵਲ੍ਪਧਰ੍ਮਰਤਾ ਭੂਪਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵੇਦਰਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਡਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਧਰਮੀ ਕੰਬਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਘੱਟ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਹੀ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਰਤਧਰ੍ਮਰਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਗਾਮਿਨਃ । ਯਾਵਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਵਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਾਧਵਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਰਤ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਮਨਮੁੱਤਾਬਕ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੀਰਥ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ,
ਯਾਵਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਗ੍ਰਾਮਾਣਾਂ ਦੇਵਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪੂਜਨਮ੍ । ਤਾਵਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਧਰ੍ਮਾਸ਼ ਏਵ ਚ
ਜਦ ਤੱਕ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਪੂਜਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਤਪ, ਸੱਚ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।