ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮo ਮਹਾo ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਮਜਨ੍ਮਖo ਉਤ੍ਤo ਨਾਰਦਨਾo ਭਗਵਨ੍ਨਨ੍ਦਸਂo ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਖੰਡ ਵਿਚ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੰਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਾਲਾ ਅਠਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਅਥ ਨਵਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਗਚ੍ਛ ਗਚ੍ਛ ਗृਹਂ ਗਚ੍ਛ ਵ੍ਰਜਰਾਜ ਵ੍ਰਜਂ ਵ੍ਰਜ । ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਜ੍ਞਾਤਂ ਦृष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਯਃ ਸੁਰਾਃ
ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਅਠਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਚਲ, ਚਲ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ। ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।'
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮੇ ਧਨ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਦੁਰ੍ਗਾਯਾਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਰਾਜਂ ਚ ਜਨ੍ਮਪਾਸ਼ਨਿਕृਨ੍ਤਨਮ੍
'ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਭਾਗਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵੀ, ਜੋ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।'
ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਤੇ ਨਿਗਦਿਤਂ ਹਰ੍षੇਣ ਚ ਸੁਖੇਨ ਚ । ਮਤ੍ਕृਤਂ ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਚਾਪਰਾਦ੍ਧਂ ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
'ਇਹ ਇੱਥੇ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਯਤ੍ਸੁਖਂ ਨ ਕृਤਂ ਤਾਤ ਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਨृਪਮਨ੍ਦਿਰੇ । ਕृਤਂ ਸੁਖਂ ਤਤ੍ਪਰਂ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਪਿ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਸੁਖ ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਇਥੇ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮਦੀਯਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਕ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਹ੍ਵਤ੍ਵਂ ਵਿਨਯਂ ਨਯਮ੍ । ਪਰਿਹਾਸਂ ਬਹਤਰਂ ਯਸ਼ੋਦਾਂ ਗੋਪਿਕਾਗਣਮ੍
ਮੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ, ਨਿਮਰਤਾ, ਆਦਰ, ਸਮਝਦਾਰੀ, ਖੇਡਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਉ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ—
ਬਾਲਕਾਨਾਂ ਸਮੂਹਂ ਚ ਰਾਧਾਂ ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਏਕਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤੇषੁ ਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗੇषੁ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਧਾ, ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਹੈਵਾਪਿ ਸੁਖਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛ ਗੋਲੋਕਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਾਰ੍ਧ ਯਸ਼ੋਦਯਾ ਤਾਤ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾ ਗੋਪਿਕਾਗਣੈਃ
ਇਥੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਾਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਯਸ਼ੋਦਾ, ਰੋਹਣੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਗੋਪਾਨਾਂ ਬਾਲਕੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵृषਭਾਨੇਨ ਗੋਪਕੈਃ । ਰਾਧਾਮਾਤ੍ਰਾ ਕਲਾਵਤ੍ਯਾ ਰਾਧਯਾ ਸਹ ਯਾਸ੍ਯਸਿ
ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨੁ ਤੇ ਹੋਰ ਗੋਪਾਂ, ਰਾਧਾ ਦੀ ਮਾਂ ਕਲਾਵਤੀ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਇਕੱਠੇ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਰਥਾਨਾਂ ਸ਼ਤਲਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਗੋਲੋਕਾਦਾਗਤਂ ਪਿਤਃ । ਅਮੂਲ੍ਯਰਤ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਹੀਰਹਾਰਪਰਿष੍ਕृਤਮ੍
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਗੋਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਲੱਖਾਂ ਰਥ, ਜੋ ਅਮੋਲਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ—
ਮਣਿਮਾਣਿਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਾਲਾਜਾਲਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੁਕੈ ਰਮ੍ਯੈਰਾਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਪੀਤਵਰ੍ਣਕੈਃ
ਮੋਤੀਆਂ, ਮਾਣਕਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਪੀਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਸੁੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ—
ਪਾਰ੍षਦਪ੍ਰਵਰੈ ਰਮ੍ਯੈਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਚਾਮਰੈਃ । ਸਦ੍ਰਤ੍ਨਦਰ੍ਪਣੈ ਰਮ੍ਯੈਰ੍ਗੋਪਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਗੋਪਕੈਃ
ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਝਲਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਪਣਾਂ ਨਾਲ, ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ—
ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਚ ਤਦਾਰੁਹ੍ਯ ਕੌਤੁਕਾਦ੍ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਦੇਹਂ ਦਿਵ੍ਯਦੇਹਂ ਵਿਧਾਯ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਹ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਿਵਿਆ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ।
ਅਯੋਨਿਸਂਭਵਾ ਰਾਧਾ ਰਾਧਾਮਾਤਾ ਕਲਾਵਤੀ । ਯਾਸ੍ਯਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਤੇਨੈਵ ਨਿਤ੍ਯਦੇਹੇਨ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਰਾਧਾ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕਲਾਵਤੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਵਣਗੀਆਂ।
ਪਿਤृਣਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਧਨ੍ਯਾ ਮਾਨ੍ਯਾ ਕਲਾਵਤੀ । ਧਨ੍ਯਾ ਚ ਸੀਤਾਮਾਤਾ ਚ ਦੁਰ੍ਗਾਮਾਤਾ ਚ ਮੇਨਕਾ
ਕਲਾਵਤੀ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਧੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੁರ್ಗਾ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਮੇਨਾ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਅਯੋਨਿਸਂਭਵਾ ਦੁਰ੍ਗਾ ਤਾਰਾ ਸੀਤਾ ਚ ਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਅਯੋਨਿਸਂਭਵਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਧਨ੍ਯਾ ਮੇਨਾ ਕਲਾਵਤੀ
ਦੁರ್ಗਾ, ਤਾਰਾ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸੀਤਾ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੀਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਮੇਨਾ ਤੇ ਕਲਾਵਤੀ ਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੀਆਂ।
ਇਤ੍ਯੇਵ ਕਥਿਤਂ ਤਾਤ ਗੋਪਨੀਯਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਵਰੋऽਯਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਚ ਮਯਾ ਚ ਦੁਰ੍ਗਯਾ ਤਥਾ
ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਸਭ ਗੱਲ ਮੈਂ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ਼ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰ ਦੁਰਗਾ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਵ੍ਰਜੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਪੁਨਰੇਵ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਤ ਦ੍ਭਕ੍ਤੋ ਭਕ੍ਤਵਾਤ੍ਸਲਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਨਨ੍ਦ ਉਵਾਚ ਯੁਗਾਨਾਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਚ ਯਂ ਯਂ ਧਰ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਕृष੍ਣ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਕਥਯ ਪ੍ਰਭੋ
ਨੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਚਾਰੋਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਕਿਹੜਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਤਫਸੀਲ ਨਾਲ ਕਹੋ।
ਕਲਿਸ਼ੇषੇ ਭਵੇਦ੍ਯਦ੍ਯਦ੍ਗੁਣਦੋषਂ ਕਲੇਸ੍ਤਥਾ । ਕਾ ਗਤਿਰ੍ਵਾ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਨਾਂ ਤਥਾ
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਧਰਤੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇਗੀ?
ਨਨ੍ਦਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਃ ਕਮਲਲੋਚਨਃ । ਕਥਾਂ ਕਥਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਂ ਮਧੁਰਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਨੰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਅਜੀਬ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮo ਮਹਾo ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਜਨ੍ਮਖo ਉਤ੍ਤo ਨਾਰਦਨਾo ਭਗਵਨ੍ਨ- ਨ੍ਦਸਂo ਏਕੋਨਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੰਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 'ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਜਨਮ' ਨਾਮਕ ਉਨਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਅਥ ਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਨਨ੍ਦ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਿ ਸਾਨਨ੍ਦਂ ਮਾਨਸਂ ਯਥਾ । ਕਥਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸੁਮਧੁਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਪਰਿष੍ਕृਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਨਵੇਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨੰਦ ਜੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਈ ਹੈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮੋ ਧਰ੍ਮੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ਼੍ਚ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ । ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮਾ ਦਯਾ
ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪਕ ਸੀ, ਲੋਕ ਵੀ ਧਰਮੀ ਸਨ; ਸੱਚਾਈ ਪੂਰੀ ਸੀ ਤੇ ਦਇਆ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅਤੀਵ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਰੂਪਾ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ਚ । ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਿਪਿਧਾਸਾਸ਼੍ਚੇਤਿਹਾਸਾਚ ਸਂਹਿਤਾਃ
ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸੁਰਮ੍ਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਚ । ਰੁਚਿਰਾਣਿ ਸੁਭਦ੍ਰਾਣਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚ
ਪੁਰਾਣੇ ਬੜੇ ਹੀ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸਨ, ਪੰਜ ਪੰਚਰਾਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਨ; ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਭਲੀਆਂ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈਆਂ ਸਨ।
ਵਿਪ੍ਰਾ ਵੇਦਵਿਦਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਣ੍ਯਵਨ੍ਤਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਤੇ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਜਪਨ੍ਤਿ ਚ
ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸਨ; ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਰ ਜਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਯਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਵੈष੍ਣਵਾਃ । ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭृਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਛ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼—all ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਨ; ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰ ਵੀ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਰਾਜਾਨੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਨਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਗृਹ੍ਣਾਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ षੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਕਰਾषृਪਾਃ
ਰਾਜੇ ਧਰਮੀ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਿਰਫ ਸੋਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਲੈਂਦੇ।
ਕਰਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਗਾਮਿਨਃ । ਤਤਂ ਸਰ੍ਵਸਸ੍ਯਾਢ੍ਯਾ ਰਤ੍ਨਾਧਾਰਾ ਵਸੁਂਧਰਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਗ-ਟੈਕਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ।