ਗਤ੍ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਰਨਿਕਟਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਦ੍ਵਾਰਕਾਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਦੁਆਰਕਾ ਨਗਰੀ ਬਣਾਈ।
ਕਾਲਿਂਦੀਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਂ ਸ਼ੈਬ੍ਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਜਾਂਬਵਤੀਂ ਸਤੀਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਿੰਦੀ, ਲਕਸ਼ਮਣਾ, ਸ਼ੈਬਿਆ, ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਜਾਮਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਨਿਹਤ੍ਯ ਨਰਕਂ ਭੂਪਂ ਰਣੇਨ ਦਾਰੁਣੇਨ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਹਾਰ ਪਾਰਿਜਾਤਂ ਚ ਜਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਚ ਲੀਲਯਾ
ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦਾ ਰੁੱਖ ਲੈ ਆਇਆ।
ਪੌਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਗਤ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਕਾਮ੍
ਆਪਣੇ ਪੌਤਰੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਦੁਆਰਕਾ ਆ ਗਿਆ।
ਯੋਗੇ ਚ ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਸਂਗਤਃ
ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿਚ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ,
ਪੂਰ੍ਣੇ ਚ ਸ਼ਤਵਰ੍षੇ ਚ ਸੁਦਾਮ੍ਨਃ ਸ਼ਾਪਮੋਕ੍ਸ਼ਣੇ 4.54.
ਜਦੋਂ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਸੁਦਾਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ,
ਪੁਨਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਚ ਤਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ
ਫਿਰ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਾਲਕ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।
ਪੂਰ੍ਣਮੇਕਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਯ ਨਨ੍ਦਮਂਦਿਰੇ
ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਚਕਾਰ ਭਾਰਹਰਣਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪृਥੁਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ।
ਤਿष੍ਠਞ੍ਜਗਾਮ ਗੋਲੋਕਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਚ ਪੁਰਾਤਨਃ
ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਗੋਲੋਕ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।
ਰਾਧਾਮਾਤ੍ਰੇ ਕਲਾਵਤ੍ਯੈ ਦਦੌ ਸਾਮੀਪ੍ਯਮੋਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ।
ਨਿਬਧ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸੇਤੁਂ ਚ ਵੇਦੋਕ੍ਤਂ ਚ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ
ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ ਦਾ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਚਰਿਤਂ ਰਮ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਚਰਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਲਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਜ ਤਂ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਂ ਸਾਨਨ੍ਦਂ ਨਨ੍ਦਨਨ੍ਦਨਮ੍
ਉਸ ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ।
ਪਰਮਵ੍ਯਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਉਹ ਪਰਮ, ਅਟੱਲ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਚ ਨਿਰੀਹਂ ਚ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਨਿਰਞ੍ਜਨਮ੍ ।। 4.54.
ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਵਰ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਜਨ੍ਮਖਣ੍ਡੇ ਨਾਰਾਯਣਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਰਾਧਿਕਾਸਂਵਾਦੋ ਨਾਮ ਚਤੁष੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, 'ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਧਿਕਾ ਦਾ ਸੰਵਾਦ' ਨਾਮਕ ਚੌਂਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ੴ ਤਤ੍ਸਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ। ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਮੁਨੀਪ੍ਰਣੀਤਂ- ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤਪੁਰਾਣਮ੍। ਅਥ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਜਨ੍ਮਖਣ੍ਡਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਧਃ। ਅਥ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ। ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸ ਏਵ ਭਗਵਾਨ੍ਕृष੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ । ਦੁਰਾਰਾਧ੍ਯੋऽਤਿਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਰਾਧ੍ਯਃ ਸੁਖਪ੍ਰਦਃ
ਓਮ, ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਰਚਿਤ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ। ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਖੰਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ, ਪਚਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ। ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਜਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਿਜਭਕ੍ਤਾਤਿਸਾਘ੍ਯਸ਼੍ਚਾਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਃ ਸ੍ਵਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯ ਏਵ ਚ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਉਹਦੇ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੈਰ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਹृਦਯਮੇਵ ਚ । ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਤਨ੍ਮਾਯਯਾ ਸਰ੍ਵੇ ਮੋਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਦੁਰਨ੍ਤਯਾ
ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਕੰਮ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਦ੍ਭਯਾਦ੍ਵਾਤਿ ਵਾਤੋऽਯਂ ਕੂਰ੍ਮਂ ਧਤ੍ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ । ਕੂਰ੍ਮੋऽਨਨ੍ਤਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਚ ਯਦ੍ਭਯੇਨ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਕਛੂਆ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਕਛੂਆ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ।
ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਸ਼ੇषੋ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਚ ਯਦ੍ਭਯੇਨ ਚ ਨਾਰਦ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषਃ ਸ਼ਿਰਮਸ਼੍ਚੈਕਦੇਸ਼ਤਃ
ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਸਾਗਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਵਸੁਂਧਰਾ । ਸ਼ੈਲਕਾਨਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਪਾਤਾਲਾਃ ਸਪ੍ਤ ਏਵ ਚ
ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਸ੍ਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਏਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵਰਗ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਸਮੇਤ, ਇਉਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਭਯੇਨ ਵਿਧਾਤ੍ਰਾਚ ਪ੍ਰਤਿਸृष੍ਟੌ ਚ ਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਏਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨ੍ਯਸਂਰਵ੍ਯਾਨਿ ਲੋਮਕੂਪੈਰ੍ਮਹਾਨ੍ਵਿਰਾਟ੍
ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਬਣਾਏ। ਵੱਡੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨੇਕ ਜਹਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਯਦ੍ਭਯੇਨ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਚ ਯਦਨ੍ਨੋ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਹਿ ਯਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਾਤਿ ਚ ਸਂਸਾਰਂ ਯਦ੍ਭਯੇਨ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਾਂਗ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਣੂ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰੋ ਯਦ੍ਭੀਤਃ ਕਾਲਃ ਸਂਹਰਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਮृਤ੍ਯੁਂਜਯੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਯਦ੍ਭਯਾਦ੍ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਚ ਯਮ੍
ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਰੁਦਰ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
षਡ੍ਗੁਣੈਰਨੁਰਾਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰਾਗੀ ਵਿਰਤਃ ਸਦਾ । ਯਦ੍ਭਯੇਨ ਦਹਤ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਪਤਿ ਯਦ੍ਭਯਾਤ੍
ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਅਸਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਸੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ ਹੈ,
ਯਦ੍ਭਯਾਦ੍ਵਰ੍षਤੀਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚਰਤਿ ਜਨ੍ਤੁषੁ । ਯਦ੍ਭਯੇਨ ਯਮਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਪਾਪਿਨੀਂ ਧਰ੍ਮ ਏਵ ਚ
ਜਿਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਵਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯਮ ਧਰਮਰਾਜ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—