ਸ਼੍ਰੀਰਾਧਿਕੋਵਾਚ ਪੁਰਾਣੇ ਗੋਪਨੀਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਮਮ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਲੁਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਕਥਾਂ ਕਥਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਮ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾਤਨੀਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਜਨ੍ਮਖਣ੍ਡੇ ਨਾਰਾਯਣਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ ਦੁਰ੍ਵਾਸਸੋ ਦਰ੍ਪਭਙ੍ਗੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂ ਪੁਰਾਣਾ 'ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ' ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਵਾਂ-ਚਾਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਪੁਰਾ ਸਮੁਦ੍ਰਮਥਨੇ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਮਹੋਦਧੇਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਉਭਰਿਆ।
ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਨਿष੍ਣਾਤੋ ਮਂਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਉਹ ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਤੰਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।
ਸ਼ਿष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਗਤਃ ਕੈਲਾਸਮੀਸ਼੍ਵਰਿ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵੀ।
ਲਕ੍ਸ਼ਨਾਗੈਃ ਪਰਿਵृਤਂ ਸ਼ੂਲਤੁਲ੍ਯਂ ਵਿषੋਲ੍ਬਣਮ੍
ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਰਛਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸਨ।
ਦਮ੍ਭੀ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਃ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਧृਤ੍ਵਾ ਤਕ੍ਸ਼ਕਮੁਲ੍ਬਣਮ੍
ਦੰਭੀ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼, ਨੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।
ਅਮੂਲ੍ਯਂ ਮਣਿਰਤ੍ਨਂ ਚ ਜਹਾਰ ਮਸ੍ਤਕੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਕੀਮਤੀ ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ।
ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਤਤ੍ਰ ਮਾਰ੍ਗੇ ਯਥਾ ਮृਤਃ
ਤਕਸ਼ਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਵਾਸੁਕਿਸ੍ਤਤ੍ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਨਤਿਕੋਪਤਃ
ਵਾਸੁਕੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਗਿਆ।
ਸਰ੍ਪਸੇਨਾਗ੍ਰਣੀਨਾਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨ੍ਪਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ਾਰਦਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਤੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਗਾਃ ਸਮਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ 4.51.
ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਨਾਗਨਿਸ਼੍ਵਾਸਵਾਤੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਮृਤਾ ਇਵ
ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ।
ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਪੀਯੂषਵਰ੍षਣੇਨ ਚ
ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਸਾ ਕੇ,
ਚੇਤਨਾਂ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ।
ਸਰ੍ਵੇ ਬਭੂਵੁਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾ ਜृਂਭਿਤਾਸ੍ਤੇ ਮृਤਾ ਇਵ
ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹੋਣ।
ਵਾਸੁਕਿਰ੍ਬੁਬੁਧੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਸਂਕਟਮ੍
ਵਾਸੁਕੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਪੂਰਾ ਸੰਕਟ ਸਮਝ ਲਿਆ।
ਵਾਸੁਕਿਰੁਵਾਚ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਪੂਜਾ ਤਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਵਾਸੁਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇਗੀ।'
ਵਾਸੁਕੇਰ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯੋਵਾਚ ਕਨ੍ਯਕਾ
ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁੜੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੀ।
ਮਨਸੋਵਾਚ ਭਦ੍ਰਾਭਦ੍ਰਂ ਦੈਵਸਾਧ੍ਯਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ: 'ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੋ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ।'
ਤਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਸਂਹਰਿष੍ਯਾਮਿ ਲੀਲਯਾ ਸਮਰਸ੍ਥਲੇ
'ਉਸ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੀ।'
ਯਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਦੇਵਾਃ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਰਣਸ੍ਥਲੇ 4.51.
'ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ—'
ਗੁਰੁਰ੍ਮੇ ਭਗਵਾਞ੍ਛੇषਃ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍
'ਮੇਰਾ ਮਾਣਯੋਗ ਗੁਰੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਧ ਮੰਤਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'
ਬਿਭਰ੍ਮਿ ਕਵਚਂ ਕਣ੍ਠੇ ਪਰਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਙ੍ਗਲਮ੍
'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।'
ਸ਼ਿष੍ਯਾऽਹਂ ਮਂਤ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਸ਼ਂਭੋਰ੍ਭਗਵਤਃ ਪੁਰਾ
'ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਮੰਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ।'
ਸ਼ਂਭੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਗਰੁਡੋ ਗਣਯਾਮਿ ਨ ਤਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
'ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਰੁੜ ਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾ ਜਗਾਮੈਕਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਗਗਣਾਨ੍ਰੁषਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ।
ਯਤ੍ਰ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨੇਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਜਿੱਥੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇਵਤਾ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ਮੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਮੌਜੂਦ ਸੀ,
ਦृष੍ਟਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਜੀਵਯਾਮਾਸ ਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਿਲ ਗਈ।