ਸ੍ਵਯਂ ਤਪਃ ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਾਹਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਪਯੇਤ੍ਪਰਾਨ੍
ਉਹ ਆਪ ਤਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਪ ਕਰਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸਸ੍ਤੇਜਸਾ ਬਾਲੋ ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ਸਤਤਂ ਮੁਨੇ
ਮੁਨੇ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਚਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਪਕਾਲੇ ਬਭੂਵੁਰ੍ਯੇ ਸ੍ਰष੍ਟੁਰੇਕਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ 1.22.
ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੇਲੇ ਜੋ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੌਨਕ ਉਵਾਚ ਭਵਾਨ੍ਪੁਰਾਣਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਨ੍ਦੇਹਂ ਛੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਸ਼ੌਣਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਤਮੋਗੁਣਾਸ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਾ ਭਯਂਕਰਾਃ
ਸੂਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਰੁਦਰ, ਜੋ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਰੋਕਣ ਔਖੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਤੇष੍ਵੇਕਃ ਸ਼ਂਕਰਾਂਸ਼ਕਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਲਾਗਨੀ ਰੁਦਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਕਲਾਸ੍ਤਾਵਂਸ਼ੌ ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਂਕਰੌ
ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅੰਸ਼ ਹਨ।
ਉਕ੍ਤਂ ਰੁਦ੍ਰੋਦ੍ਭਵੇ ਕਾਲੇ ਕਥਂ ਵਿਸ੍ਮਰਤਿ ਦ੍ਵਿਜ
ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੁਦਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ ਸੀ; ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਨਕਸ਼੍ਚ ਸਨਂਦਸ਼੍ਚ ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚ ਸਨਾਤਨਃ
ਸਨਕ, ਸਨੰਦ ਤੇ ਤੀਜਾ ਸਨਾਤਨ—
ਸਨਕਸ਼੍ਚ ਸਨਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਤੌ ਦ੍ਵਾਵਾਨਨ੍ਦਵਾਚਕੌ
ਸਨਕ ਤੇ ਸਨੰਦ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਨੰਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਨਾਤਨਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਣਤਮਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਸਨਾਤਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹਨ।
ਸਨਤ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਵਚਨਃ ਕੁਮਾਰਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਵਾਚਕਃ 1.22.
ਸਨਤ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਮਾਰਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬਾਲਕਾਨਾਂ ਚ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਥਿਤਾ ਮੁਨੇ
ਮੁਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਨਾਰਦਂ ਪ੍ਰੇਰਯਾਮਾਸ ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਚ ਸ਼ੌਨਕ
ਸੂਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ।
ਹਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਵੇਦਸਾਰਂ ਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਜੋ ਚੰਗਾ, ਸੱਚਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨिचੋੜ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਜ੍ਞਾਨਦੀਪਸ਼ਿਖਾਜ੍ਞਾਨਤਿਮਿਰਕ੍ਸ਼ਯਕਾਰਕ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋ ਬੱਤੀ ਦੀ ਲੌ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਵਨ੍ਦ੍ਯਾਨਾਂ ਜਨਕਃ ਪਰਮੋ ਗੁਰੁਃ
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਵੀ ਵੰਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਵਾਹਂ ਜਨਕਃ ਪੁਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾਦਾਤਾ ਚ ਪਾਲਕਃ
ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਸ ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸੋऽਪਿ ਪੁਤ੍ਰੋ ਯਸ਼੍ਚਾਜ੍ਞਾਂ ਪਾਲਯੇਦ੍ਗੁਰੋਃ
ਉਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਸ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ਸ ਚ ਜ੍ਞਾਨੀ ਸ ਕ੍ਸ਼ੇਮੀ ਸ ਚ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ੍
ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਨੇਕ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਃ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ੍ਗृਹੀ
ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਕ ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਪਿਤਰਃ ਪੂਰ੍ਵਕਾਲੇ ਚ ਤਿਥਿਕਾਲੇ ਚ ਦੇਵਤਾਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ,
ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਕਾਮ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਗृਹਿਣਃ ਸਦਾ 1.23.
ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਗृਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਪਰਿਪਾਲਕਃ
ਜੋ ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ਯੋ ਹਿ ਮृਤੋ ਜੀਵਤਿ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕੀਰਤੀ ਹੈ; ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਸਦਾ ਜੀਵਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਹਾਨਿਰ੍ਬਭੂਵ ਦੈਵੇਨ ਮਹਤੀ ਵਾऽਯਸ਼ਸ੍ਕਰੀ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਬਦਨਾਮੀ ਆਈ।
ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚ ਤ੍ਵਚ੍ਛਾਪਾਦ੍ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੌਦ੍ਰਮੇਵ ਚ
ਤੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਂਧਰਵ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਰੂਪ ਮਿਲੇ।
ਬਭੂਵ ਸ਼ਾਪੋ ਮੁਕ੍ਤੋ ਮੇ ਕਾਲੇ ਤੇ ਭਵਿਤਾ ਵਿਧੇ
ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ।
ਸ ਪਿਤਾ ਸ ਗੁਰੁਰ੍ਬਨ੍ਧੁਃ ਸ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਮਧੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।