ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਮੁਵਾਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸਾਸ਼੍ਰੁਨੇਤ੍ਰੋऽਤਿਦੀਨਸ਼੍ਚ ਦੀਨਾਨਾਂ ਸ਼ਰਣਪ੍ਰਦਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਂਕਰ ਉਵਾਚ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋऽਹਂ ਤਵ ਸ੍ਵਾਮੀ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਂ ਨਿਕਟਾਗਤਮ੍
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹਾਂ; ਵੇਖ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਦਂ ਸਰ੍ਵਸਂਪਦ੍ਰੂਪਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍
ਮੈਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹਾਂ, ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹਾਂ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਕ੍ਤੋऽਹਂ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਯਾ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹਾਂ।
ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨਸ਼੍ਚ ਨਿਨ੍ਦਤਿ 4.43.
ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਾਧ੍ਯਭੂਤਾ ਵਯਂ ਤਵ
ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਮਧੁਰਾਭਾਸਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਚ ਮਾਂ ਦਗ੍ਧਂ ਸੇਚਨਂ ਕੁਰੁ
ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਕੋਮਲ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਠੰਢ ਪਾ ਦੇ।
ਕਥਮਦ੍ਯਾਪਿ ਰੁष੍ਟੇਵ ਵਿਲਪਨ੍ਤਂ ਨ ਭਾषਸੇ
ਮੈਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ?
ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚ ਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਗਨ੍ਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ।
ਪਤਿਵ੍ਰਤੇ ਸਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕਥਂ ਮਾਂ ਨਾਦ੍ਯ ਸੇਵਸੇ
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਉੱਠ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ?
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮृਤਦੇਹਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਵਿਰਹਾਤੁਰਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਰੀ ਹੋਈ ਦੇਹ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਅਧਰੇ ਚਾਧਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਸ਼ੋ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਠ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਰੱਖੇ, ਆਪਣਾ ਸੀਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਇਆ।
ਪੁਨਃ ਸ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੇਗਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਸ਼ੋਕਤਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਬੈਠਾ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਪ੍ਤਸਿਨ੍ਧੁਂ ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਚ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍
ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ,
ਸ਼ਤਸ਼ृਙ੍ਗਗਿਰੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪੇ ਚ ਭਾਰਤੇ 4.43.
ਸੌ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ,
ਰੁਰੋਦੋਚ੍ਚੈਃ ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਸਾਧ੍ਵੀਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਆਪ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ, 'ਸਤੀ! ਧਰਮਵਤੀਏ!' ਆਖ ਕੇ।
ਤਨ੍ਨੇਤ੍ਰਂ ਚ ਸਰੋ ਨਾਮ ਮੁਨੀਨਾਂ ਤਪਸਃ ਸ੍ਥਲਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਸਰੋ ਨਾਂ ਦਾ ਝੀਲ ਬਣੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨਰਾਣਾਂ ਨ ਭਵੇਦ੍ਗਿਰੇ
ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਪਹਾੜ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਮਾਨਵੀਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਨਰਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹਰੇਃ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣਮਬ੍ਦਂ ਮਹਾਯੋਗੀ ਵਿਰਹਾਤੁਰਮਾਨਸਃ
ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ, ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਵਿਚ, ਰਹਿਆ।
ਬਭੂਵ ਸਿਦ੍ਧਪੀਠਾਨਾਂ ਸਮੂਹੋ ਵਾਞ੍ਛਿਤਪ੍ਰਦਃ
ਉਥੇ ਸਿੱਧ ਪੀਠਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ੍ਥਿਮਾਲਾਂ ਵਿਨਿਰ੍ਮਾਯ ਚਕਾਰ ਕਣ੍ਠਭੂषਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣਾਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਲਈ।
ਸਤਿ ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼੍ਵਰੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਵਾਪ ਸਃ
ਉਸ ਨੇ 'ਸਤੀ, ਜਿੰਦ ਦੀ ਮਾਲਕਣ' ਆਖ ਕੇ ਫਿਰ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮਃ ਪੂਰ੍ਣਕਾਮੋ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੋ ਵਿਰਹਜ੍ਵਰਾਤ੍
ਆਪਣੇ ਚ ਹੀ ਲੀਨ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਾਹਸ਼ਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਚ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਪਿਆ ਰਿਹਾ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਾਃ ਸਮਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ ਸ਼ਿਵਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍ 4.43.
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਰਤ੍ਨਯਾਨੇਨਾਜਗਾਮ ਪਦ੍ਮਾਰ੍ਚਿਤਪਦਾਮ੍ਬੁਜਃ
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਵਿਚ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਰਨ ਪਦਮਾ ਨੇ ਪੂਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਈषਦ੍ਧਾਸ੍ਯਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਸ੍ਯੋ ਵਨਮਾਲਾਵਿਭੂषਿਤਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸਮੂषੁਰੀਸ਼ਸਦਸਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਕਾਨ੍ਤ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਤੇ ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਬੋਧਯਾਮਾਸ ਜ੍ਞਾਨੀਸ਼ੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਗੁਰੁਮ੍
ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰੋ ਰਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਅਾਪਕ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: