ਅਪਰਂ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਸਾ 4.42.
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ।
ਬਭੂਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਯੋਗਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਯੋਗਿਨੀ
ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਯੋਗਿਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤਚ੍ਚਰਣਾਮ੍ਭੋਜਂ ਦੇਹਂ ਤਤ੍ਯਾਜ ਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਉਹਨਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਈ।
ਸਂਜਹਾਰ ਪੁਰਾ ਯੇਨ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਮਖਿਲਂ ਕੁਲਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਲ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁਣ ਆਪੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ।
ਜਗ੍ਮੁਃ ਸ਼ਂਕਰਸੇਨਾਸ਼੍ਚ ਦੇਸ਼ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯ ਚ
ਸ਼ੰਕਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਯਜਨ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।
ਸਤ੍ਵਰਂ ਸਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਕਥਯਾਮਾਸੁਰੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਰ੍ਣਦੀਤੀਰਂ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੀਕਲੇਵਰਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਹੋਇਆ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਸੁਵਰਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਿਆ ਸੀ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਮ੍ਲਾਨਪਦ੍ਮਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਯਾਨਾਂ ਜਾਹ੍ਨਵੀਤਟੇ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੰਮੀ ਪਈ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਂਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੀ।
ਦਧਤੀਮਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਪ੍ਰਭਾਮ੍
ਉਹ ਮਾਲਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਤੀਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧੋ ਵਿਰਹਾਗ੍ਨਿਨਾ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ—
ਕਲਤ੍ਰਸ਼ੋਕੋ ਬਲਵਾਨ੍ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍
ਪਤਨੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਇੰਨਾ ਵਧ ਗਿਆ ਕਿ ਆਪ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਵੀ ਓਹ ਸਹਿਣ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਮੁਵਾਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸਾਸ਼੍ਰੁਨੇਤ੍ਰੋऽਤਿਦੀਨਸ਼੍ਚ ਦੀਨਾਨਾਂ ਸ਼ਰਣਪ੍ਰਦਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਂਕਰ ਉਵਾਚ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋऽਹਂ ਤਵ ਸ੍ਵਾਮੀ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਂ ਨਿਕਟਾਗਤਮ੍
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹਾਂ; ਵੇਖ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਦਂ ਸਰ੍ਵਸਂਪਦ੍ਰੂਪਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍
ਮੈਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹਾਂ, ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹਾਂ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਕ੍ਤੋऽਹਂ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਯਾ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹਾਂ।
ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨਸ਼੍ਚ ਨਿਨ੍ਦਤਿ 4.43.
ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਾਧ੍ਯਭੂਤਾ ਵਯਂ ਤਵ
ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਮਧੁਰਾਭਾਸਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਚ ਮਾਂ ਦਗ੍ਧਂ ਸੇਚਨਂ ਕੁਰੁ
ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਕੋਮਲ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਠੰਢ ਪਾ ਦੇ।
ਕਥਮਦ੍ਯਾਪਿ ਰੁष੍ਟੇਵ ਵਿਲਪਨ੍ਤਂ ਨ ਭਾषਸੇ
ਮੈਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ?
ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚ ਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਗਨ੍ਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ।
ਪਤਿਵ੍ਰਤੇ ਸਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕਥਂ ਮਾਂ ਨਾਦ੍ਯ ਸੇਵਸੇ
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਉੱਠ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ?
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮृਤਦੇਹਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਵਿਰਹਾਤੁਰਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਰੀ ਹੋਈ ਦੇਹ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਅਧਰੇ ਚਾਧਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਸ਼ੋ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਠ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਰੱਖੇ, ਆਪਣਾ ਸੀਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਇਆ।
ਪੁਨਃ ਸ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੇਗਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਸ਼ੋਕਤਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਬੈਠਾ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਪ੍ਤਸਿਨ੍ਧੁਂ ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਚ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍
ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ,
ਸ਼ਤਸ਼ृਙ੍ਗਗਿਰੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪੇ ਚ ਭਾਰਤੇ 4.43.
ਸੌ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ,
ਰੁਰੋਦੋਚ੍ਚੈਃ ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਸਾਧ੍ਵੀਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਆਪ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ, 'ਸਤੀ! ਧਰਮਵਤੀਏ!' ਆਖ ਕੇ।
ਤਨ੍ਨੇਤ੍ਰਂ ਚ ਸਰੋ ਨਾਮ ਮੁਨੀਨਾਂ ਤਪਸਃ ਸ੍ਥਲਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਸਰੋ ਨਾਂ ਦਾ ਝੀਲ ਬਣੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨਰਾਣਾਂ ਨ ਭਵੇਦ੍ਗਿਰੇ
ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਪਹਾੜ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਮਾਨਵੀਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਨਰਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹਰੇਃ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।