ਮਹਿषੀਂ ਚ ਨृਪਸੁਤਾਨ੍ਕਨ੍ਯਕਾਨੀਤਿਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍
ਮਹਿਸ਼ੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ — ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਸੁਤਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮੁਨਯੇ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਸਰ੍ਵਸਂਪਦਮ੍ 4.41.
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।'
ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਜਗਾਮ ਤਪਸੇ ਸ਼ੁਚਾ
ਰਾਜਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਗੋਲੋਕਨਾਥਂ ਸਂਸੇਵ੍ਯ ਗੋਲੋਕਂ ਚ ਜਗਾਮ ਹ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਪਾਲਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਮਹੀਤਲੇ
ਗੋਲੋਕ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੋਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ।
ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਨਾਰਾਯਣਂ ਯਥਾ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਏਕਦਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣਦੀਂ ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਗਚ੍ਛਂਤੀਂ ਸਸ੍ਮਿਤਾਂ ਸਤੀਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ ਤੇ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਗਈ।
ਚਾਰੁਰਤ੍ਨਰਥਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਰਤ੍ਨਾਲਂਕਾਰਭੂषਿਤਃ
ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਂ ਸੁਨ੍ਦਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਮੁਵਾਚ ਮਾਯਯਾ ਵਿਭੁਃ
ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਧਰ੍ਮ ਉਵਾਚ ਅਤੀਵ ਯੌਵਨਸ੍ਥੇ ਚ ਕਾਮਿਨਿ ਸ੍ਥਿਰਯੌਵਨੇ
ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।
ਜਰਾਤੁਰਸ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਮੀਪੇ ਤ੍ਵਂ ਨ ਰਾਜਸੇ
ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੋਲ ਤੂੰ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਵਿਪ੍ਰਂ ਤਪਃਸੁ ਨਿਰਤਂ ਸਤ੍ਯਜ੍ਞਂ ਮਰਣੋਨ੍ਮੁਖਮ੍
ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਤਃ
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਸੁਨ੍ਦਰੀਕਾਨ੍ਤਂ ਕਾਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍
ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ।
ਨਿਰ੍ਜਲੇ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ੈਲੇ ਨਦੇਨਦੇ 4.42.
ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ।
ਮਲਯੇ ਚਨ੍ਦਨਾਰਣ੍ਯੇ ਚਾਰੁਚਨ੍ਦਨਵਾਯੁਨਾ
ਮਲਯ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਚੰਦਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਾਮਜ੍ਵਰੇਣ ਦਗ੍ਧਾਯਾਃ ਸ਼ਾਂਤਿਂ ਕਰ੍ਤੁਮਹਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜੋ ਕਾਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਠੰਢ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਵਂਤਂ ਤਂ ਸ੍ਵਰਥਾਦਵਰੁਹ੍ਯ ਚ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਇਆ।
ਪਦ੍ਮੋਵਾਚ ਮਾਂ ਚੇਤ੍ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਕਾਮੇਨ ਸਦ੍ਯੋ ਭਸ੍ਮ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਪਦਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਪਿਪ੍ਪਲਾਦਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਪਸਾ ਪੂਤਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਮੁਨੀ ਪਿੱਪਲਾਦ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ—
ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਿਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਂ ਮਾਤਰਂ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਾਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਚ
ਤੂੰ, ਜੋ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈਂ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਃ ਸਤੀਸ਼ਾਪਂ ਨृਪਮੂਰ੍ਤਿਂ ਵਿਹਾਯ ਚ
ਸਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਧਰ੍ਮ ਉਵਾਚ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰੀਮਾਤृਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਂ ਸਂਤਤਂ ਸਤਿ
ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—
ਅਹਂ ਤਵਾਂਤਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਤੁਮਾਗਤਸ੍ਤਵ ਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍ 4.42.
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਮਝ ਪਰਖਣ ਲਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਕृਤਂ ਮੇ ਦਮਨਂ ਸਾਧ੍ਵਿ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਹੇ ਸੁਚੱਜੀ ਨਾਰੀ, ਮੇਰਾ ਸੰਜਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਠੀਕ ਸੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਧਰ੍ਮਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤੁਂ ਕਾਲਂ ਕਲਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਉਹ ਧਰਮ, ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਸਮਾਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਂਹਰ੍ਤੁਂ ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ਕਾਲੇ ਸਂਹਰ੍ਤਾਰਂ ਭਵਂ ਵਿਭੁਃ
ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਵਿਧਾਤੁਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਚ ਸੁਪ੍ਰੀਤਿਂ ਕਲਹਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਿੱਤਰ, ਗੂੜ੍ਹ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਝਗੜਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਪਂ ਪ੍ਰਦਾਤੁਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਸੁਖਦੁਃਖਵਰਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਯੇਨ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਂਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ—