ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਮਾਂ ਜਾਨੀਹਿ ਵਿਧੇਰ੍ਵਧੂਮ੍ ਉਵਾਚ ਸ਼ਿਰਸਾ ਨਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪਦ੍ਮਾਮਿਵ ਤੇਜਸਾ
ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਧੀ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਜਾਣੋ। ਉਹ ਸਿਰ ਨਮਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਧੂਰ੍ਜਗਦ੍ਵਿਧੇਃ ਪਤ੍ਨੀ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਮਮਾਲਯੇ
ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਵਹੁਟੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰੀ ਜਗਤਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟੁਰਾਗਤਾ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਤਃ 4.41.
ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਸਹਚਰੀ, ਬਹੁਤ ਪੂਣਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ।
ਭੋਜਯਾਮਾਸ ਮਿष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਬੁਭੁਜੇ ਕਨ੍ਯਯਾ ਸਹ
ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰੁਨ੍ਧਤੀ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸਂਬਨ੍ਧਯੋਜਨਾਨਿ ਚ ਬੋਧਯਾਮਾਸੁਃ ਸਂਬਨ੍ਧਯੋਜਨਾਨਿ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਾਯ ਪਾਰ੍ਵਤੀਂ ਦੇਹਿ ਸਂਹਰ੍ਤੁਃ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰੋ ਭਵ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ, ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਦੇ ਸਸੁਰ ਬਣੋ।
ਤਵ ਸ਼ਙ੍ਕਾਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਬਨ੍ਧਕਰ੍ਮਣਿ
ਤੇਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ—
ਵਿਧੇਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਯਾ ਦੇਵ ਤਵ ਕਨ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਤਿ
ਵਿਧੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ।
ਹੇਤੁਦ੍ਵਯੇਨ ਯੋਗੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਵਾਹਂ ਚ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਉਵਾਚ ਕਿਂਚਿਦ੍ਭੀਤਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਵਿਨਯਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਵਿਆਹ ਕਰੇਗਾ; ਉਹ ਕੁਝ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਕਿਂਚਿਦਾਸ਼੍ਰਮਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਕਿਂ ਵਾ ਸ੍ਵਜਨਬਾਨ੍ਧਵਮ੍
ਹਿਮਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ?'
ਨ ਕਨ੍ਯਾਮਤਿਨਿਰ੍ਲਿਪ੍ਤਯੋਗਿਨੇ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਬਿਲਕੁਲ ਅਲਿਪਤ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਨਾਨੁਰੂਪਾਯ ਪੁਤ੍ਰਾਯ ਪਿਤਾ ਕਨ੍ਯਾ ਦਦਾਤਿ ਚੇਤ੍ 4.41.
ਜੇ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਣਉਚਿਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਨ ਹਿ ਦਾਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਕਨ੍ਯਾਮਿਚ੍ਛਯਾ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨੇ
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਹਿਮਾਲਯਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਿਧਿਨਨ੍ਦਨਃ
ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਧੀਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜਾਨਾਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਨਿਰ੍ਮਲਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਵਿਦਿਆਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦੀ ਅੱਖ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਮਹਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਜੋ ਗੱਲ ਅਸਲ ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਤੇ ਅਚੰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਪਾਤਪ੍ਰੀਤਿਜਨਕਂ ਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਉਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਸੁਧਾਤੁਲ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇ ਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼ੈਲ ਨੀਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਰੂਪਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਾੜਾ, ਨੀਤਿ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਸਂਪਦ੍ਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸ਼ੰਕਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬਾਹਰੋਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਆਪਾਤਭ੍ਰਮਸਂਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰੀਰਿਵ ਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਜੋ ਦਿੱਖੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠੀ ਹੈ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗृਹੀ ਦਦਾਤਿ ਸ੍ਵਸੁਤਾਂ ਰਾਜ੍ਯਸਂਪਤ੍ਤਿਸ਼ਾਲਿਨੇ 4.41.
ਘਰ-ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਰਾਜਸੀ ਦੌਲਤ ਹੋਵੇ।
ਕੋ ਵਦੇਚ੍ਛਂਕਰੋ ਦੁਃਖੀ ਕੁਬੇਰੋ ਯਸ੍ਯ ਕਿਂਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਕੁਬੇਰ ਉਸ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈ ਤਾਂ ਕੌਣ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਗਰੀਬ ਹਨ?
ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਯ ਈਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਃ
ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਏਕਃ ਸृष੍ਟਿਸਂਹਾਰੇ ਸ ਸਰ੍ਵਃ ਸृष੍ਟਿਕਰ੍ਮਣਿ
ਉਹੀ ਇਕ ਰਚਨਾ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।
ਯ ਈਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਸृष੍ਟਿਕਰ੍ਮਣਿ
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ੍ਥੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਵਾਸਕृਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਧਾਭੂਤੋ ਦ੍ਵਿਭੁਜਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ।
ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਤੇਂऽਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼।
ਕृष੍ਣਃ ਸृष੍ਟ੍ਯੁਨ੍ਮੁਖਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਮਮੇ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।