ਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ਮੇਨਕਾਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਕੁਰੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਆਪਣੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਜਲਦੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੁੱਛੋ।
ਰੋਗਿਣੇ ਨੌषਧਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕੁਪਥ੍ਯਂ ਰੋਚਤੇ ਸਦਾ
ਰੋਗੀ ਲਈ ਦਵਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਪਸੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਵੀ।
ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਾਲਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਵਿਨੋਦਿਨਿ ਸ਼ੋਕੇਨ ਸਾਸ਼੍ਰੁਨਯਨਾ ਹृਦਯੇਨ ਵਿਦੂਯਤਾ
ਜੋ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਮ ਨਾਲ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
ਪृਚ੍ਛ ਸ਼ੈਲਵਰਾਨਸ੍ਮੈ ਨ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਸੁਤਾਮਹਮ੍ 4.41.
ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਗਲੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾऽਮ੍ਬਿਕਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਘੋਰਕਾਨਨਮ੍
ਗਲ ਵਿਚ ਅੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਹੁਣ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।'
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾऽऽਹਾਰਂ ਰੁਦਨ੍ਤੀ ਚ ਚਕਾਰ ਸ਼ਯਨਂ ਭੁਵਿ
ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਰੋਦਿਆਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਈ।
ਆਜਗਾਮ ਪੁਨਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦਰੁਨ੍ਧਤੀ
ਫਿਰ ਅਰੁੰਧਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਆਈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ षੋਡਸ਼ੋਪਚਾਰਾਨ੍ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਸੋਲਾਂ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਜਗਾਮਾਰੁਨ੍ਧਤੀ ਤੂਰ੍ਣਂ ਯਤ੍ਰ ਮੇਨਾ ਚ ਪਾਰ੍ਵਤੀ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਗਈ ਜਿਥੇ ਮੇਨਾ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਸਨ।
ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਸਾਧ੍ਵੀ ਸਾਵਧਾਨਾਂ ਹਿਤਂ ਵਚਃ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਮੇਨਕੇ ਸਾਧ੍ਵਿ ਤ੍ਵਦ੍ਗृਹੇऽਹਮਰੁਨ੍ਧਤੀ
ਉਹ ਸਧਾਰਣੀ ਮਹਿਲਾ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਉਠੋ ਮੇਨਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਅਰੁੰਧਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਆਈ ਹਾਂ।'
ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਮਾਂ ਜਾਨੀਹਿ ਵਿਧੇਰ੍ਵਧੂਮ੍ ਉਵਾਚ ਸ਼ਿਰਸਾ ਨਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪਦ੍ਮਾਮਿਵ ਤੇਜਸਾ
ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਧੀ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਜਾਣੋ। ਉਹ ਸਿਰ ਨਮਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਧੂਰ੍ਜਗਦ੍ਵਿਧੇਃ ਪਤ੍ਨੀ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਮਮਾਲਯੇ
ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਵਹੁਟੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਈਸ਼੍ਵਰੀ ਜਗਤਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟੁਰਾਗਤਾ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਤਃ 4.41.
ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਸਹਚਰੀ, ਬਹੁਤ ਪੂਣਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ।
ਭੋਜਯਾਮਾਸ ਮਿष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਬੁਭੁਜੇ ਕਨ੍ਯਯਾ ਸਹ
ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰੁਨ੍ਧਤੀ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸਂਬਨ੍ਧਯੋਜਨਾਨਿ ਚ ਬੋਧਯਾਮਾਸੁਃ ਸਂਬਨ੍ਧਯੋਜਨਾਨਿ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਾਯ ਪਾਰ੍ਵਤੀਂ ਦੇਹਿ ਸਂਹਰ੍ਤੁਃ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰੋ ਭਵ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ, ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਦੇ ਸਸੁਰ ਬਣੋ।
ਤਵ ਸ਼ਙ੍ਕਾਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਬਨ੍ਧਕਰ੍ਮਣਿ
ਤੇਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ—
ਵਿਧੇਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਯਾ ਦੇਵ ਤਵ ਕਨ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਤਿ
ਵਿਧੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ।
ਹੇਤੁਦ੍ਵਯੇਨ ਯੋਗੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਵਾਹਂ ਚ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਉਵਾਚ ਕਿਂਚਿਦ੍ਭੀਤਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਵਿਨਯਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਵਿਆਹ ਕਰੇਗਾ; ਉਹ ਕੁਝ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਿਮਾਲਯ ਉਵਾਚ ਕਿਂਚਿਦਾਸ਼੍ਰਮਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਕਿਂ ਵਾ ਸ੍ਵਜਨਬਾਨ੍ਧਵਮ੍
ਹਿਮਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ?'
ਨ ਕਨ੍ਯਾਮਤਿਨਿਰ੍ਲਿਪ੍ਤਯੋਗਿਨੇ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਬਿਲਕੁਲ ਅਲਿਪਤ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਨਾਨੁਰੂਪਾਯ ਪੁਤ੍ਰਾਯ ਪਿਤਾ ਕਨ੍ਯਾ ਦਦਾਤਿ ਚੇਤ੍ 4.41.
ਜੇ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਣਉਚਿਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਨ ਹਿ ਦਾਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਕਨ੍ਯਾਮਿਚ੍ਛਯਾ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨੇ
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਹਿਮਾਲਯਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਿਧਿਨਨ੍ਦਨਃ
ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਧੀਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਵਸਿष੍ਠ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜਾਨਾਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਨਿਰ੍ਮਲਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਵਿਦਿਆਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦੀ ਅੱਖ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਮਹਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਜੋ ਗੱਲ ਅਸਲ ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਤੇ ਅਚੰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਪਾਤਪ੍ਰੀਤਿਜਨਕਂ ਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਉਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਸੁਧਾਤੁਲ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇ ਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼ੈਲ ਨੀਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਰੂਪਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਾੜਾ, ਨੀਤਿ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਸਂਪਦ੍ਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸ਼ੰਕਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬਾਹਰੋਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।