ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਰਾਧਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨਿਗੂਢਮਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਧਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਧਿਕੋਵਾਚ ਵਦ ਮੇ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਸਂਦੇਹਭਞ੍ਜਨਮ੍ ।। 4.36.
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧਿਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੱਸੋ ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਧਿਦੇਵਸ਼੍ਚ ਸ਼ਂਕਰਃ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਕਥਂ ਵਿਭੂਤਿਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਉਹ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੰਜ ਮੁੱਖਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
ਵृषੇਣਾਟਤਿ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਹਾਯ ਵਰਵਾਹਨਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੋਹਣਾ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਫਿਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੁਕਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਚਰ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਰਤ੍ਨਕਿਰੀਟੇਚ੍ਛਾ ਜਟਾਯਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਰੁਤ੍ਤਮਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਤੀ-ਜੜੇ ਮੁਕੁਟ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕਸ੍ਤੂਰੀਸੁਗਂਧਿਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚ
ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲ—
ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਕਥਯ ਪ੍ਰਭੋ
ਮੈਂ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਆਸ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੋ।
ਰਾਧਿਕਾਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਮਧੁਸੂਦਨਃ
ਰਾਧਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਮੁਸਕਰਾ ਪਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਵਿਰਰਾਮ ਪੂਰ੍ਣਤਮੋ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਮਨਸਾ ਮੁਦਾ
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਧਿਆਨ ਲਗਾਈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਮਾਂ ਚ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।।4.36.੮੦. ਨ ਬਭੂਵ ਵਿਤृष੍ਣਸ਼੍ਚ ਲੋਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ; ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਮੇषਰਹਿਤ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਮਾਨਸੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਉਹ ਬਿਨਾ ਝਪਕੇ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਸਹਸ੍ਰਵਦਨੋऽਨਨ੍ਤੋ ਭਾਗ੍ਯਵਾਂਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ
ਹਜ਼ਾਰ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਅਨੰਤ ਤੇ ਚਾਰ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਗਾ ਬ੍ਰਹਮਾ—
ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਂ ਵਾ ਕਿਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਾਥਮੀਦृਸ਼ਮ੍
ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਐਸਾ ਮਾਲਕ ਪਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਵੇਖਾਂ ਜਾਂ ਕੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂ?
ਸ੍ਵ ਮਾਨਸੇ ਕੁਰ੍ਵਤੀਦਂ ਸ਼ਂਕਰੇ ਚ ਤਪਸ੍ਵਿਨਿ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੋ ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ—
ਏਕੈਕਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਲੋਚਨੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ। ਬਭੂਵ ਤੇਨ ਤਨ੍ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਹਰ ਮੂੰਹ ਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੰਜ-ਮੂੰਹ ਤੇ ਤਿੰਨ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ੍ਤਵਨਾਦਧਿਕਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਮਮ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੂਂषਿ ਗੁਣਰੂਪਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣਃ
ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ੇਨ ਦृਸ਼ਾ ਸ਼ਂਭੁਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਪਾਤਿ ਚ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਨ੍
ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤਵਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਤਾਮਸਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਲ੍ਲਲਾਟਸ੍ਥਾਦ੍ਧਰਸ੍ਯ ਚ 4.36.
ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਤਾਮਸੀ ਭਾਗ ਤੋਂ, ਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ—
ਕੋਟਿਤਾਲਪ੍ਰਮਾਣਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਕੋਟਿਸਮਪ੍ਰਭਃ
ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਤਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭੂਤਿਗਾਤ੍ਰਃ ਸ ਵਿਭੁਃ ਸਤੀਸਂਸ੍ਕਾਰਭਸ੍ਮਨਾ
ਉਹ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਤੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਭਸਮ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ,
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਯਦ੍ਯਪੀਸ਼ਸ੍ਤਥਾऽਪਿ ਪੂਰ੍ਣਮਬ੍ਦਕਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਿਹਾ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਂ ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਪਾਤ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਹ
ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਡਿੱਗੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ,
ਤਦਾ ਸ਼ਵਾਵਸ਼ੇषਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਸ਼ਂਕਰਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਤਦਾ ਗਤ੍ਵਾ ਮਹੇਸ਼ਂ ਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਡੇ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚ ਸਂਤੁष੍ਟਃ ਸ੍ਵਂ ਲੋਕਂ ਚ ਜਗਾਮ ਹ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਰਗ੍ਧਾਰਿਯੋਗੇਨ ਨੇਚ੍ਛਾ ਨਿਤ੍ਯੇ ਪਰੇ ਵਿਭੋਃ
ਦਿਵਿਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਨ ਚੇਚ੍ਛਾ ਕੇਸ਼ਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਵੇषੇਣ ਯੋਗਿਨਃ
ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।