ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕੋਪਾਦ੍ਦਾਨਵਪੁਂਗਵਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠਿਆ।
ਸਰਥੇ ਪਾਤਿਤੇ ਰੁਦ੍ਰੇ ਦੇਵਾ ਦੇਵਰ੍षਯੋ ਭਿਯਾ 4.36.
ਜਦੋਂ ਰੁਦਰ ਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਡਰ ਗਏ।
ਹਰਃ ਸਸ੍ਮਾਰ ਮਾਮੇਵ ਨਿਰ੍ਭਯੋ ਭਯਕਾਰਣਮ੍
ਹਰ ਨੇ ਸਿਰਫ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਡਰ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾऽਹਂ ਕਲਯਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵृषਰੂਪਂ ਵਿਧਾਯ ਚ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੱਛ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਵਕਵਚਂ ਸ੍ਵਸ਼ੂਲਮਰਿਮਰ੍ਦਨਮ੍
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਵਚ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੂਲ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਮਯਾ ਦਤ੍ਤੇਨ ਸ਼ੂਲੇਨ ਜਘਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਂ ਹਰਃ
ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ, ਹਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਦ੍ਯਃ ਪਪਾਤ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੀਭੂਤਸ਼੍ਚ ਭੂਤਲੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਸੂਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਯਾਜ ਸ਼ਙਕਰੋ ਦਰ੍ਪਂ ਵਿਘ੍ਨਬੀਜਂ ਤਤੋ ਵਿਭੁਃ
ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸੀ।
ਤਤੋऽਹਂ ਵृषਰੂਪੇਣ ਵਹਾਮਿ ਤੇਨ ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਵੱਛੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਨਃਸ੍ਵਰੂਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮੇ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਨਿਦ੍ਰਾਦਯਃ ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਯਾਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਕਲਾਃ
ਨੀੰਦ ਆਦਿਕ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾ ਹਨ।
ਮਮ ਕਲ੍ਯਾਣਾਧਿਦੇਵੋ ਹਰ੍षਰੂਪੋ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਃ 4.36.
ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਧਿਦੇਵੀ ਮੇ ਸਰ੍ਵਗੋਲੋਕਵਾਸਿਨਃ
ਸਾਰੇ ਵਡਿਆਈ ਦੀ ਮਾਲਕ ਦੇਵੀ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੋਲੋਕ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹਨ।
ਗੋਪਾਙ੍ਗਨਾਸ੍ਤਵ ਕਲਾ ਅਤ ਏਵ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਾਃ
ਗੋਪੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕਲਾ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤੇਜਃਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾ ਮੇ ਵਾਯਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸੂਰਜ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਂਸਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਮ ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਮਹਾਕਾਸ਼ੋ ਮਦਨੋ ਮਾਨਸੋਦ੍ਭਵਃ
ਮੇਰੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਹਾ-ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮਦਨ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੈ।
ਏਤਾਨਿ ਸृष੍ਟਿਬੀਜਾਨਿ ਮਹਦਾਦੀਨਿ ਚੈਵ ਹਿ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਤ ਆਦਿ।
ਜੀਵੋ ਮੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਭੋਗਾਧਿਕਾਰਕਃ
ਜੀਵ ਮੇਰਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤਧ੍ਯਾਨਾਰ੍ਥਦੇਹੋऽਯਂ ਮਮ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯਸ੍ਯ ਚ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਭਗਤੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਰਾਧੇ ਸ਼ਿਵਦਰ੍ਪਵਿਮੋਚਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਧੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਰਾਧਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨਿਗੂਢਮਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਧਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਧਿਕੋਵਾਚ ਵਦ ਮੇ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਸਂਦੇਹਭਞ੍ਜਨਮ੍ ।। 4.36.
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧਿਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੱਸੋ ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਧਿਦੇਵਸ਼੍ਚ ਸ਼ਂਕਰਃ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸ਼ੰਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਕਥਂ ਵਿਭੂਤਿਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਉਹ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੰਜ ਮੁੱਖਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
ਵृषੇਣਾਟਤਿ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਹਾਯ ਵਰਵਾਹਨਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੋਹਣਾ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਫਿਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੁਕਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਚਰ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਰਤ੍ਨਕਿਰੀਟੇਚ੍ਛਾ ਜਟਾਯਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਰੁਤ੍ਤਮਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਤੀ-ਜੜੇ ਮੁਕੁਟ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕਸ੍ਤੂਰੀਸੁਗਂਧਿਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚ
ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲ—
ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਕਥਯ ਪ੍ਰਭੋ
ਮੈਂ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਆਸ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੋ।
ਰਾਧਿਕਾਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਮਧੁਸੂਦਨਃ
ਰਾਧਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਮੁਸਕਰਾ ਪਿਆ।