ਵਿਧਾਤਾ ਜਗਤਾਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਂਗੀਤਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਹੀ ਗੀਤ ਸੁਣੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਗ੍ਧਂ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੋਹਿਨੀ ਹृष੍ਟਮਾਨਸਾ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੂਮ ਚੌਹਾਂ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੋਹਿਨੀ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਸਂਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸ੍ਮੇਰਭ੍ਰੂਭਙ੍ਗਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੀ ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦਿਖਾਇਆ।
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦ੍ਭਾਵਂ ਨਤਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਭਾਵਂ ਸ਼ੁष੍ਕਕਣ੍ਠੋष੍ਠਤਾਲੁਕਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਜੀਭ ਸੁੱਕ ਗਏ।
ਮੋਹਿਨ੍ਯੁਵਾਚ ਤਦੇਵ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬੀਜਂ ਤਦੁਦ੍ਭਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਮੋਹਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
ਸ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਾ ਹਿ ਭਗਵਾਞ੍ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਮਹਾਂਸਵਾਮੀ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਦृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਯੋਗਿਨਾਮਪਿ
ਸਰਵ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਜਿਤ ਜਗਜ੍ਜੇਤਰ੍ਜੀਵ ਜੀਵਮਨੋਹਰ
ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਯੋषਿਦਧਿष੍ਠਾਨ ਯੋषਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਪ੍ਰਿਯ 4.31.
ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ।
ਪਤਿਸਾਧ੍ਯਕਰਾਸ਼ੇषਰੂਪਾਧਾਰ ਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯ
ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਯੋਨਿਕृਤਾਧਾਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਂਦਰ੍ਸ਼ਨਵਰ੍ਧਨ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਨਮ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਇਸਤਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਅਕृਪਾ ਯੇषੁ ਤੇऽਨਰ੍ਥਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞਾਨਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਾਸੀ ਹੈ।
ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਂ ਚ ਤਪਸਾਂ ਵਿਘ੍ਨਬੀਜਾਵਲੀਲਯਾ
ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਪਃਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਰਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਦੈਵਂ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਾਃ
ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮੋਹਿਨੀਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਨਸਾ ਸਾ ਵਿਧੇਃ ਪੁਰਃ
ਮੋਹਿਨੀ ਵਜੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—
ਉਕ੍ਤਂ ਮਾਧ੍ਯਂਦਿਨੇ ਕਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮੇਤਨ੍ਮਨੋਹਰਮ੍
ਸੋਹਣੀਏ, ਇਹ ਮਨਮੋਹਣ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵੇਲੇ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮੇਤਨ੍ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਕਾਮੀ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਦਾ ਪਠੇਤ੍
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਚੇष੍ਟਾਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਕਾਮਃ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਵਨਿਤਾਂ ਲਭਤੇ ਸਾਧ੍ਵੀਂ ਪਤ੍ਨੀਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੋਹਿਨੀਮ੍
ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਛਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਚਕਾਰ ਸ਼ਰਸਂਧਾਨਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਆਪ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਪਿਤਰਂ ਮੁਦਾ
ਉਸਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਵੱਡਾ ਅਸਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਚਲਾਇਆ।
ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚਕ੍ਰੇ ਮੋਹਿਨ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਉਸਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਾਸਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕਿਆ।
ਬੁਬੁਧੇ ਮਨਸਾ ਸਰ੍ਵਂ ਚਰਿਤਂ ਮਨ੍ਮਥਸ੍ਯ ਚ
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਨਮਥ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬ ਵੀ ਸਮਝ ਲਏ।
ਹੇ ਕਾਮ ਯੌਵਨੋਨ੍ਮਤ੍ਤ ਮੂਢੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਗਰ੍ਵਿਤ
ਹੇ ਕਾਮ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਹਤੋਦ੍ਯਮੋ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਮਨ੍ਮਥੋ ਮਧੁਨਾ ਸਹ
ਮਨਮਥ ਦਾ ਯਤਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਧੁ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਜਗਦ੍ਧਾਤਾ ਮੋਹਿਨੀਂ ਮਦਨਾਤੁਰਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਜ੍ਞਾਤਸ੍ਤਵਾਭਿਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਨਾਹਂ ਯੋਗ੍ਯੋऽਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਵੇਦੇ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਦੇਵ ਕਰ੍ਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਵੇਦ ਵਿਚ ਜਿਸ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ।
ਅਕੀਰ੍ਤਿਂ ਵੇਦਵਕ੍ਤੁਸ਼੍ਚ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ ਚ ਕਿਮਤਃ ਪਰਮ੍ 4.32.
ਵੇਦ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਦਨਾਮੀ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਮਿਤਿ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍
ਚਾਹੇ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।