ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ ਹਿਂਸ੍ਰਜਨ੍ਤੁਭ੍ਯੋ ਨਵਘਾਤਿਭ੍ਯ ਏਵ ਚ
ਭਟਕਦੀ ਔਰਤ ਤੱਤੜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਤਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਯਜ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਭੁਂਕ੍ਸ਼੍ਵੇਦਂ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍
ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਇਹ ਫਲ ਅਨੰਦ ਲੈ।
ਸ ਰਮ੍ਭਾਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਮੁਵਾਚ ਭਯਾਕੁਲਃ
ਰੰਭਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦੇਵਲ ਉਵਾਚ ਕੁਲਧਰ੍ਮੋਚਿਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍
ਦੇਵਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਅਸਲ ਚਲਣ—
ਧਰ੍ਮੋऽਯਂ ਯੁਕ੍ਤਕਾਲੇ ਚ ਸ੍ਵਯੋषਿਤਿ ਰਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ: ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਯੋ ਰਤਃ ਪਰਯੋषਿਤਿ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਚੋਪਸ੍ਥਿਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ਗृਹਿਣਾ ਨ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾ
ਜੋ ਔਰਤ ਆ ਕੇ ਮਿਲੇ, ਉਹਨੂੰ ਘਰਵਾਲਾ ਤਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਪਸਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਗਦ੍ਵਿਧਾਤਾऽਪਿ ਨ ਵਿਰਕ੍ਤਃ ਕਲਤ੍ਰਵਾਨ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ, ਜਦ ਉਹਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਸ੍ਵਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੋ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍ 4.30.
ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਭੁਵਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯ ਜੀਵਨਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿष੍ਫਲਮ੍
ਉਸਦਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੋਈ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿष੍ਕਾਮੇਨ ਚ ਵृਦ੍ਧੇਨ ਮਯਾ ਕਿਂ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍
ਮੈਂ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੁਕੋਪਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਵਰਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈ।
ਰਮ੍ਭੋਵਾਚ ਤਪਃਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਸਸ਼੍ਰੀਕਃ ਸੁਵੇषਃ ਸਂਮਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ
ਰੰਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੇ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਿਚ ਹੈਂ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਨਾऽਨ੍ਯਂ ਕਂ ਯਾਮਿ ਕੋ ਵਾਸ੍ਤਿ ਤ੍ਵਤ੍ਪਰਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ? ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ?
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮਾਂ ਭਜ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਦਗ੍ਧਾਂ ਕਾਮਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਦਾ
ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈ, ਓ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਪਂ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵਦ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਜੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ, ਓ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
ਦਗ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਮਨੋਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਾ ਇਤਿ ਸਂਤਤਮ੍
ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਸੜ ਗਈ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਆਪ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦੁਃਖੇਨ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਯੋ ਯਂ ਸ਼ਪਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਜੋ ਰਮ੍ਭਾਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬਭੂਵ ਧ੍ਯਾਨਤਤ੍ਪਰਃ 4.30.
ਰੰਭਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਹਾਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਚ ਭਸ੍ਮਪੂਰ੍ਣਂ ਤਤੋ ਮੁਨੇਃ 4.30.
ਜੋ ਮੁਨੀ ਨੇ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ਰਾਖ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।
ਨਿष੍ਕਲਃ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਪੂਜ੍ਯੋ ਯਥਾ ਪੁਰਾ ਸੁਖਦਂ ਪੁਣ੍ਯਦਂ ਗੂਢਂ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਪੂਜਿਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਗ ਰਹਿਤ ਤੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਕੀ ਤੂੰ ਹੋਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਿਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਨਾਥ ਚਰਿਤਂ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਕਿਹੜਾ ਅਚੰਭਾ ਭਰਿਆ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ ਗਈ ਹੈ, ਓ ਪ੍ਰਭੂ?
ਯੋ ਵਿਧਾਤਾ ਤ੍ਰਿਜਗਤਾਂ ਤਪਸਾਂ ਫਲਦਾਯਕਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਤਪਸ੍ਵੀ ਵੈष੍ਣਵਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਪਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਜਗਾਮ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ।
ਤਪਸ਼੍ਚਕਾਰ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਵਲ੍ਮੀਕਾਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਦੇਹਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਾਤਾ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਲਮੀਕੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦਯਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਧਾਤਾ ਨੇ
ਕਮਣ੍ਡਲੁਜਲੇਨੈਵ ਮਮ ਦੇਹੋਦ੍ਭਵੇਨ ਚ
ਆਪਣੇ ਕਮੰਡਲ ਦੇ ਜਲ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਜਲ ਲੈ ਕੇ
ਕਮਣ੍ਡਲੁਜਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਨृਪਤਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਕਮੰਡਲ ਦੇ ਜਲ ਦੀ ਛੁਹ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਆਪ ਹੀ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਸ ਤਂ ਨਮਨ੍ਤਂ ਰਾਜਾਨਮੁਵਾਚ ਕਮਲੋਦ੍ਭਵਃ
ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਨੇ, ਨਮ ਰਹੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।