ਦੁਰ੍ਗੋ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਵਚਨੋऽਪ੍ਯਾਕਾਰੋ ਨਾਸ਼ਵਾਚਕਃ
‘ਦੁਰਗਾ’ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਆ’ ਨਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਵਚਨ ਇਕਾਰੋਤ੍ਕृष੍ਟਵਾਚਕਃ
‘ਸ਼’ ਅੱਖਰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਈ’ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਯਃਸਙ੍ਘੋਤ੍ਕृष੍ਟਦਾਤ੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਾ ਤੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਉਹ ਸ਼ਿਵਾ ਇਸ ਲਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵੋ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਵਚਨਸ਼੍ਚਾਕਾਰੋ ਦਾਤृਵਾਚਕਃ
‘ਸ਼ਿਵ’ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਆ’ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਅਭਯੋ ਭਯਨਾਸ਼ੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਕਾਰੋ ਦਾਤृਵਾਚਕਃ
ਅਭਯ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਡਰ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਭਯਨਾਸ਼ਾ ਮਤਲਬ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਆਕਾਰ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰੀਵਚਨੋ ਮਾਸ਼੍ਚ ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪਣਵਾਚਕਃ
ਰਾਜਯਸ਼੍ਰੀ ਮਤਲਬ ਰਾਜਸੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਮਾ ਦਾ ਅਰਥ 'ਨਹੀਂ', ਤੇ ਯਾ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਵਚਨੋ ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪਣਵਾਚਕਃ
ਮਾ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯਾ ਫਿਰ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗਭੂਤਾ ਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯਾ ਚ ਤੇਜਸਾ
ਉਹ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਅਰਧ-ਕਾਇਆ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਚਕਸ਼੍ਚ ਸਨਾਤਨਃ 4.27.
ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਜਯਃ ਕਲ੍ਯਾਣਵਚਨੋ ਯਾਕਾਰੋ ਦਾਤृਵਾਚਕਃ
ਜਯ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁਭਾਗ, ਤੇ ਯਾ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ ਮਙ੍ਗਲਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਸਂਪੂਣੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਾਚਕਃ
ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਹੈ।
ਨਾਮਾष੍ਟਕਮਿਦਂ ਸਾਰਂ ਨਾਮਾਰ੍ਥਸਹਸਂਯੁਤਮ੍
ਇਹ ਅਠ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮੈ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚ ਬਭੂਵ ਜਗਤਾਂ ਪਤਿਃ
ਇਹ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੁੱਤ ਗਏ।
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਨਤ੍ਵਾ ਚਕਾਰ ਹ
ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਕਵਚਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਣਨਾਮਕਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਕਵਚ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਚ ਸਂਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਵਚੇਨ ਵੈ
ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਵਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ਵृषਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਢ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਸਰਥਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਨਿਰ੍ਭਯਂ ਦਦੌ
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਰਥ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਵਚਂ ਵਿਧਿਃ 4.27.
ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਨੇ ਕਵਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦਦੌ ਮਹੇਸ਼ਾਯ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਚ ਕਵਚਂ ਵਰਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਕਵਚ ਤੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸ ਸਨਿਦ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਂ ਸ੍ਮਰਨ੍
ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਤਾਂ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗੋਪਾਲਿਕਾ ਸ੍ਤੁਤਿਮ੍
ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਗੋਪਾਲਕਾ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
ਗੋਪਕਨ੍ਯਾ ਕृਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਨਾਮਕਮ੍
ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ 'ਸਰਵਮੰਗਲ' ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਯਃ ਪਠੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਰਾਜਦ੍ਵਾਰੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚ ਦਾਵਾਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਾਣਸਂਕਟੇ
ਰਾਜਦਰਵਾਜੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਜਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ,
ਸ਼ਤ੍ਰੁਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਚ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਕਾਰਾਗਾਰੇ ਵਿਪਦ੍ਗਤੇ
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਫੜੇ ਹੋਣ, ਜੰਗ ਵਿਚ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ,
ਸ੍ਥਾਨਭ੍ਰष੍ਟੇ ਧਨਭ੍ਰष੍ਟੇ ਜਾਤਿਭ੍ਰष੍ਟੇ ਸ਼ੁਚਾऽਨ੍ਵਿਤੇ
ਅਹੁਦੇ, ਧਨ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋਣ ਤੇ,
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਨਿਰ੍ਭਯਃ
ਸਿਰਫ਼ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਲੋਕੇ ਹਰੇਰ੍ਭਕ੍ਤਿਂ ਦृਢਾਂ ਚ ਸਤਤਂ ਸ੍ਮृਤਿਮ੍ 4.27.
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੀ ਪੱਕੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸਦਾ ਯਾਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤੇ ਗੋਪਕਨ੍ਯਾਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਮਂਗਲਾਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍ ਪ੍ਰਣੇਮੁਃ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਾਵਨ੍ਮਾਸਂ ਵ੍ਰਜਾਙ੍ਗਨਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ 'ਸਰਵਮੰਗਲ' ਸਤੋਤ੍ਰ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।